Hơn 10 năm uống cà phê ở sạp chú Toàn, tôi học được những gì?

Hơn 10 năm nay, gần như sáng nào chú Nha cũng uống cà phê ở một chỗ quen.

Không phải quán có máy lạnh, cũng chẳng có bàn ghế sang trọng, nhạc du dương hay những góc chụp hình đẹp. Đó là một sạp cà phê nhỏ bên vỉa hè Sài Gòn, nơi chú Toàn và cô bán cà phê mỗi ngày.

Gọi là quán cho sang, chứ thực ra chỉ là một sạp cà phê rất Sài Gòn.

Ấy vậy mà hơn 10 năm, Nha vẫn thích ngồi ở đó.

Không phải vì chẳng còn quán nào khác để đến. Sài Gòn thiếu gì cà phê. Mỗi năm lại có thêm những quán mới, đẹp hơn, hiện đại hơn, có cả những món uống mà đôi khi chú Nha đọc tên còn phải suy nghĩ một lúc.

Nhưng sáng đi làm, Nha vẫn thường ghé sạp cà phê chú Toàn.

Đến mức có những hôm chưa kịp bước tới, nhìn từ xa đã thấy cô chú bắt đầu pha cà phê rồi.

Chẳng cần hỏi uống gì.

Khỏi phải đặt món.

Cà phê vẫn là ly cà phê quen thuộc ấy.

Có lẽ đây là một trong những kiểu chăm sóc khách hàng mà chẳng cần phần mềm quản lý nào hỗ trợ.

Cô chú chỉ đơn giản là nhớ.

Một sạp cà phê nhỏ, hơn 10 năm không đổi

Nha đã uống cà phê ở chỗ chú Toàn hơn 10 năm.

Hơn 10 năm là một khoảng thời gian khá dài nếu nhìn lại. Đủ để mình thay đổi công việc, học thêm nhiều thứ, trải qua những giai đoạn thuận lợi lẫn khó khăn, quen thêm nhiều người và cũng có những người dần ít gặp.

Riêng sạp cà phê ấy vẫn ở đó, như một phần quen thuộc trong những buổi sáng đi làm.

Điều Nha ngưỡng mộ nhất ở cô chú không phải là quán đông khách đến mức nào, cũng không phải một bí quyết pha cà phê đặc biệt.

Mà là sự đều đặn.

Suốt hơn 10 năm qua, trong những ngày Nha ghé, dù trời nắng hay mưa, gần như lúc nào cũng thấy cô chú ở đó.

Sài Gòn có những buổi sáng nắng rất đẹp. Nhưng cũng có những ngày mưa bất chợt, đường ướt, người đi làm vội vã và việc ngồi bán hàng ngoài vỉa hè hẳn chẳng dễ chịu gì.

Vậy mà cô chú vẫn duy trì công việc.

Nha không biết hết những vất vả phía sau mỗi ngày buôn bán. Cũng không biết có bao nhiêu buổi sáng cô chú mệt mà vẫn phải dậy sớm.

Chỉ biết rằng, từ góc nhìn của một người khách quen, sự hiện diện ấy đã được lặp lại qua rất nhiều năm.

Đến mức đôi khi mình xem đó là điều hiển nhiên.

Mãi đến khi nghĩ kỹ hơn, Nha mới thấy: để một việc nhỏ được duy trì đều đặn trong thời gian dài, có khi cần nhiều sự kiên trì hơn những gì người ngoài nhìn thấy.

Nhìn từ xa, cô chú đã biết pha cà phê

Có một chuyện rất nhỏ mà Nha luôn thích ở sạp chú Toàn.

Đó là cảm giác được nhận ra.

Sáng đến, có khi Nha còn đang đi từ xa, cô chú đã thấy và chuẩn bị ly cà phê quen thuộc.

Bàn ngồi cũng đã có sẵn.

Không cần giới thiệu tên, không cần đọc số điện thoại, không cần nhắc lại mình uống món gì.

Cô chú nhớ người khách này.

Nghe thì đơn giản, nhưng Nha nghĩ cảm giác ấy rất khác với việc bước vào một cửa hàng, gọi món, thanh toán rồi nhận hàng.

Ở sạp chú Toàn, Nha không chỉ là một đơn hàng.

Mình là một người khách quen đã ghé suốt nhiều năm.

Điều này khiến Nha suy nghĩ khá nhiều về tinh thần phục vụ.

Trong công việc, chúng ta thường nói về trải nghiệm khách hàng, quy trình chăm sóc, dữ liệu khách hàng, cá nhân hóa dịch vụ hay làm sao để khách quay trở lại.

Những thứ ấy đều có giá trị, nhất là khi phục vụ số lượng khách lớn.

Nhưng một sạp cà phê vỉa hè lại nhắc Nha nhớ đến phần căn bản nhất: hiểu người mình đang phục vụ.

Không phải hiểu trên báo cáo.

Mà hiểu từ những lần gặp gỡ, quan sát và ghi nhớ.

Biết khách thường đến lúc nào. Biết họ thích uống gì. Biết khi nào nên hỏi thăm, khi nào chỉ cần chuẩn bị ly cà phê để khách có một buổi sáng thoải mái.

Tất nhiên, Nha không nghĩ mọi quán cà phê đều phải nhớ từng khách hàng. Một cửa hàng lớn phục vụ hàng trăm người mỗi ngày sẽ có những khó khăn khác.

Nhưng dù dùng công nghệ hiện đại đến đâu, có lẽ vẫn nên giữ lại tinh thần ấy: phía sau mỗi đơn hàng là một con người với những thói quen, mong muốn và cảm xúc riêng.

Công nghệ có thể giúp ghi nhớ thông tin.

Còn sự quan tâm thể hiện ở cách mình sử dụng những thông tin đó để phục vụ người khác.

Không chỉ cà phê sáng, mà còn là những bữa cơm trưa

Chuyện ở sạp chú Toàn không dừng lại ở một ly cà phê buổi sáng.

Đến trưa, Nha cũng thường ra chỗ cô chú ngồi ăn cơm.

Cơm thì gọi từ nơi khác mang tới. Chỗ ngồi vẫn là sạp cà phê quen thuộc.

Và chú Toàn lại chuẩn bị sẵn cho Nha một ly nước.

Sáng cà phê.

Trưa cơm hộp, uống nước.

Một ngày bình thường của Nha có hai khoảng thời gian gắn với sạp nhỏ ấy.

Có hôm công việc thuận lợi, ngồi ăn cơm thấy nhẹ nhõm. Có hôm nhiều chuyện phải suy nghĩ, chỉ muốn tranh thủ ăn nhanh rồi quay lại làm việc.

Có những ngày vui, cũng có những ngày buồn.

Nha không phải lúc nào cũng kể hết những chuyện ấy cho cô chú nghe. Nhưng cô chú đã ở đó trong suốt những năm tháng Nha đi làm, theo cách rất tự nhiên.

Một bàn ngồi quen.

Một ly nước được chuẩn bị sẵn.

Một nơi có thể ghé vào giữa ngày.

Những việc nhỏ như thế, khi diễn ra một lần thì có thể chẳng đáng chú ý. Nhưng khi lặp lại qua hàng nghìn buổi sáng và buổi trưa, chúng trở thành một phần ký ức.

Nha nghĩ có những sự quan tâm không cần nói ra bằng những câu thật hay.

Đôi khi nó chỉ là một ly nước đã được chuẩn bị trước khi mình kịp gọi.

Cô chú nhìn Nha lớn lên trong công việc, Nha nhìn cô chú già đi

Có lẽ đây là điều khiến Nha xúc động nhất khi nghĩ về sạp cà phê chú Toàn.

Hơn 10 năm đi qua.

Nha thay đổi.

Từ những ngày đầu đi làm, còn nhiều điều chưa biết, đến lúc có thêm kinh nghiệm, nhận thêm trách nhiệm và gặp những vấn đề phức tạp hơn trong công việc.

Chắc cô chú cũng thấy Nha thay đổi qua từng năm.

Vẫn người khách ấy, vẫn thói quen uống cà phê buổi sáng, nhưng công việc, suy nghĩ và những câu chuyện mang theo có lẽ đã khác trước rất nhiều.

Còn Nha cũng nhìn thấy thời gian đi qua trên cô chú.

Cô chú giờ đã lớn tuổi hơn.

Những người từng ngày nào cũng tất bật với sạp cà phê nhỏ, đến nay vẫn tiếp tục công việc quen thuộc.

Nha không biết cô chú nghĩ gì khi nhìn lại chặng đường ấy. Có thể với cô chú, đó chỉ là công việc mưu sinh bình thường, chẳng có gì đáng để kể thành một câu chuyện dài.

Nhưng với Nha, sự bền bỉ ấy rất đáng trân trọng.

Trong hơn 10 năm, mình có thể thay đổi nhiều kế hoạch, nhiều mục tiêu, đôi khi còn đổi cả cách nhìn về cuộc sống.

Thế mà một góc vỉa hè nhỏ vẫn gắn với một thói quen giản dị: sáng bán cà phê, trưa phục vụ những người khách quen.

Có những người không trực tiếp tham gia vào công việc của mình, nhưng lại hiện diện trong rất nhiều ngày mình làm việc.

Cô chú Toàn là những người như thế đối với Nha.

Sự bền bỉ đôi khi không ồn ào

Chúng ta thường nghe những câu chuyện về thành công, về việc bắt đầu một dự án lớn, mở rộng kinh doanh hay đạt được những mục tiêu đáng tự hào.

Nha cũng thích những câu chuyện ấy.

Nhưng nhìn cô chú Toàn, Nha nghĩ đến một kiểu nỗ lực khác.

Không ồn ào.

Không cần những lời tuyên bố thật lớn.

Chỉ là ngày này qua ngày khác, làm một công việc quen thuộc và cố gắng làm cho tử tế.

Để giữ được một sạp cà phê suốt hơn 10 năm, hẳn có không ít chuyện phải lo: nguyên liệu, thời tiết, sức khỏe, thu nhập và những việc gia đình.

Nha không muốn lãng mạn hóa sự vất vả. Làm việc ngoài trời trong nhiều năm chắc chắn có những khó khăn mà một người khách như Nha không thể hiểu hết.

Cũng không nên nghĩ rằng cứ làm việc không nghỉ mới là chăm chỉ. Ai cũng cần được nghỉ ngơi, nhất là khi tuổi ngày càng lớn.

Nhưng điều Nha thực sự nể phục là cách cô chú giữ được sự đều đặn và thái độ phục vụ qua thời gian dài như vậy.

Đến một lúc nào đó, mình nhận ra rằng bắt đầu một việc có thể cần rất nhiều hào hứng, nhưng duy trì nó qua những ngày bình thường mới là thử thách dài lâu.

Điều đó đúng với nhiều việc trong cuộc sống.

Học một ngoại ngữ. Chạy bộ. Viết blog. Xây dựng một sản phẩm. Hoặc chăm sóc những mối quan hệ mà mình trân trọng.

Không phải ngày nào cũng có động lực.

Và cũng không phải ngày nào mình cố gắng đều nhìn thấy ngay kết quả.

Nhưng những việc được làm đều đặn, bằng sự nghiêm túc và trong khả năng của mình, có thể dần tạo nên điều đáng quý.

Phục vụ tốt không chỉ là bán được một món hàng

Hơn 10 năm uống cà phê ở sạp chú Toàn cũng khiến Nha nghĩ lại về hai chữ "phục vụ".

Nếu chỉ nhìn vào giao dịch, mọi chuyện khá đơn giản.

Khách trả tiền, cô chú bán cà phê.

Hết.

Nhưng nếu chỉ có vậy, có lẽ Nha đã không nhớ và muốn kể lại câu chuyện này.

Điều giữ Nha quay lại còn là sự quen thuộc, sự tin tưởng và cách cô chú đối xử với khách hàng.

Khách đến có chỗ ngồi. Chưa kịp gọi đã có cà phê. Buổi trưa trở lại thì có ly nước quen thuộc.

Không cần những chương trình ưu đãi phức tạp.

Cũng chẳng thấy cô chú phát thẻ tích điểm.

Vậy mà chú Nha đã tự mình "tích điểm" hơn 10 năm.

Nghĩ đến đây thấy cũng vui.

Từ chuyện cô chú, Nha tự nhắc mình một điều trong công việc: đừng chỉ quan tâm đến việc khách hàng đã mua gì, mà hãy quan tâm xem họ cảm thấy thế nào trong quá trình được phục vụ.

Mình có giữ lời hứa không?

Có nhớ điều họ cần không?

Có tôn trọng thời gian của họ không?

Và khi có chuyện không thuận lợi, mình có sẵn sàng lắng nghe để làm tốt hơn không?

Một sạp cà phê nhỏ không thể thay thế những quy trình cần thiết của một doanh nghiệp lớn. Nhưng tinh thần phục vụ mà Nha nhìn thấy ở cô chú là điều đáng để học hỏi, dù mình đang làm công việc gì.

Đôi khi, mình cũng nên học cách làm một người khách tử tế

Kể đến đây, Nha chợt nghĩ một điều.

Mình thường nói nhiều về việc người bán phải phục vụ khách hàng thật tốt. Nhưng hình như cũng nên nói thêm về cách người khách đối xử với người bán.

Suốt hơn 10 năm, cô chú nhớ thói quen uống cà phê của Nha, chuẩn bị bàn ngồi, pha nước và duy trì những điều nhỏ ấy.

Vậy Nha có thể làm gì để đáp lại?

Không cần chuyện lớn.

Một lời chào khi đến.

Một câu cảm ơn khi nhận cà phê.

Hỏi thăm sức khỏe cô chú, nhất là khi thời tiết thất thường.

Thông cảm khi quán đông hoặc có hôm mọi việc chậm hơn bình thường.

Và quan trọng hơn, đừng xem sự chăm sóc quen thuộc ấy là nghĩa vụ đương nhiên của người bán.

Cô chú nhớ mình, mình cũng nên nhớ đến cô chú.

Nha nghĩ sự tôn trọng luôn cần đến từ cả hai phía.

Một mối quan hệ giữa người mua và người bán, khi kéo dài đủ lâu, đôi khi có thể trở thành một mối thân tình.

Không phải người nhà, cũng chẳng nhất thiết phải gọi là bạn bè.

Chỉ là những người đã quen với sự có mặt của nhau trong cuộc sống.

Và điều đó cũng đáng quý rồi.

Hơn 10 năm, chú Nha học được gì từ sạp cà phê nhỏ?

Nếu có ai hỏi Nha vì sao vẫn uống cà phê ở một sạp nhỏ bên vỉa hè suốt hơn 10 năm, có lẽ câu trả lời đầu tiên vẫn rất đơn giản.

Vì quen.

Vì thích.

Vì sáng đến có cà phê, trưa ra có chỗ ngồi ăn cơm và uống nước.

Nhưng khi ngồi viết lại câu chuyện này, Nha thấy mình nhận được nhiều hơn thế.

Thứ nhất, sự bền bỉ có giá trị riêng. Không phải việc gì đáng trân trọng cũng phải thật lớn lao. Một công việc nhỏ được duy trì nghiêm túc qua nhiều năm cũng xứng đáng nhận được sự tôn trọng.

Thứ hai, phục vụ tốt bắt đầu từ việc quan tâm đến con người. Nhớ một thói quen, chuẩn bị trước một ly cà phê, giữ cho khách một chỗ ngồi quen. Những điều nhỏ ấy có thể tạo ra sự tin tưởng mà quảng cáo không dễ mang lại.

Thứ ba, sự tử tế cần đến từ cả hai phía. Người bán tôn trọng khách, người khách cũng nên trân trọng công sức của người bán. Đừng để sự quen thuộc khiến mình quên nói lời cảm ơn.

Thứ tư, hãy biết quý những điều đang hiện diện mỗi ngày. Có những người và những nơi mình gặp thường xuyên đến mức không còn để ý. Chỉ khi nhìn lại nhiều năm, mình mới nhận ra họ đã trở thành một phần ký ức.

Sáng mai, nếu mọi việc vẫn như thường lệ, Nha lại ghé sạp chú Toàn.

Từ xa, có lẽ cô chú lại nhận ra người khách quen và bắt đầu pha ly cà phê như đã làm suốt bao năm.

Chú Nha lại ngồi xuống, uống cà phê rồi bắt đầu một ngày làm việc.

Đến trưa, có thể Nha lại ra đó ngồi ăn cơm hộp, bên cạnh là ly nước chú Toàn đã chuẩn bị.

Vẫn những việc rất bình thường.

Nhưng hôm nay, khi nghĩ về hơn 10 năm đã qua, Nha muốn tự nhắc mình đừng xem những điều ấy là hiển nhiên.

Thời gian cứ trôi. Mình lớn lên, cô chú cũng già đi.

Không biết thói quen này sẽ còn kéo dài thêm bao nhiêu năm nữa. Nha chỉ mong cô chú luôn mạnh khỏe, có thời gian nghỉ ngơi và tiếp tục vui với công việc theo cách mình mong muốn.

Và nếu có một điều muốn nói với cô chú sau hơn 10 năm, chắc chỉ cần một câu rất đơn giản:

Cảm ơn cô chú vì những ly cà phê buổi sáng, những ly nước buổi trưa, và vì đã luôn dành cho Nha một chỗ ngồi quen thuộc suốt từng ấy năm.

Có những bài học không đến từ sách vở, một khóa học hay một người thầy nổi tiếng.

Đôi khi, nó đến từ một sạp cà phê nhỏ trên vỉa hè Sài Gòn.

Và từ hai con người vẫn lặng lẽ làm công việc của mình qua hơn một thập kỷ.

Chú Nha 27 tuổi vẫn đang học những điều giản dị như thế.