Cho một người xa lạ ít tiền, sao có lần thấy lòng nhẹ đi, có lần lại nặng trĩu?

Ở Sài Gòn, nếu thường xuyên chạy xe ngoài đường, chắc bạn cũng từng gặp những người xin tiền ở các ngã tư.

Có người lớn tuổi, quần áo đã cũ, đứng bên đường cầm chiếc nón xin tiền.

Có người khuyết tật, đi lại khó khăn.

Có người bán vé số, bán tăm bông, len lỏi giữa những dòng xe đang dừng đèn đỏ.

Và có cả những đứa trẻ còn rất nhỏ, đứa lớn bồng đứa bé, đứng dưới nắng để xin vài đồng từ người qua đường.

Chú Nha 27 tuổi đã thấy những cảnh ấy rất nhiều lần.

Có những lần dừng xe, nhìn thấy người ta khổ quá, Nha lấy ít tiền đưa.

Không nhiều đâu.

Chỉ là chút tiền mình có sẵn trong túi.

Người nhận có khi cảm ơn, có khi chỉ gật đầu. Đèn xanh, Nha tiếp tục chạy xe. Hai người lại đi về hai hướng khác nhau, có lẽ chẳng bao giờ gặp lại.

Vậy mà lạ.

Có những lần sau khi cho, Nha tự nhiên thấy lòng mình nhẹ hơn một chút.

Nhưng chuyện không phải lúc nào cũng đơn giản như vậy.

Thương thì thương, nhưng cũng sợ lòng tốt của mình bị lợi dụng

Nha nghe rất nhiều câu chuyện về những người ăn xin bị chăn dắt, về những đứa trẻ phải đi xin tiền rồi cuối ngày có người khác đến lấy hết.

Có người kể rằng một số trường hợp ăn xin là giả, rằng có người lợi dụng lòng thương của người đi đường để kiếm tiền.

Nghe nhiều, tự nhiên cũng sinh nghi.

Nhất là khi nhìn thấy một đứa trẻ bồng một đứa trẻ khác giữa đường.

Mình thương đứa bé.

Nhưng rồi lại nghĩ, nếu tiền mình cho cuối cùng rơi vào tay người đang lợi dụng các em thì sao?

Nếu chính những đồng tiền ấy lại khiến ai đó tiếp tục đưa trẻ em ra đường xin tiền thì sao?

Nghĩ đến đó, bàn tay đang định lấy tiền đôi khi lại dừng.

Có người bạn từng nói với Nha rằng họ rất thương những người xin tiền. Nhưng cứ nghĩ đến chuyện có thể bị lừa, tiền cho đi không đến được người cần nhận, là lại không muốn cho nữa.

Nha hiểu cảm giác ấy.

Vì chính mình cũng từng nghĩ như vậy.

Không ai muốn lòng tốt của mình trở thành công cụ kiếm tiền cho người khác, nhất là khi người thực sự đáng thương lại chẳng nhận được bao nhiêu.

Nhưng có một chuyện Nha vẫn chưa tự trả lời được.

Nếu vì sợ gặp một người giả nghèo mà mình từ chối cả những người đang thật sự cần giúp đỡ, liệu mình có đang bỏ sót điều gì không?

Nha không có cách nào biết hết hoàn cảnh của những người gặp ở ngã tư.

Cũng không muốn chỉ nhìn vài giây rồi tự cho mình quyền kết luận ai thật, ai giả.

Khó thật.

30.000 đồng tiền xăng và một lần gặp lại

Nói đến chuyện nghi ngờ lòng tốt của mình có bị lợi dụng hay không, Nha lại nhớ một chuyện xảy ra khá lâu rồi.

Hôm ấy, Nha đang ghé một cây xăng để đổ xăng.

Có một người lớn tuổi, mặc đồ thể dục, dắt xe đến gần rồi hỏi xin ít tiền để đổ xăng.

Nhìn hoàn cảnh lúc ấy, Nha thấy thương.

Nhưng thay vì đưa tiền trực tiếp, Nha quay sang nhân viên cây xăng, nhờ đổ vào bình xe của người ấy 30.000 đồng.

Ngày đó, 30.000 đồng mua được khoảng hai lít xăng. Cũng đủ để một chiếc xe máy đi được một quãng đường kha khá.

Nha trả tiền cho cây xăng.

Người ấy có xăng để đi tiếp, còn Nha cũng thấy vui vì vừa giúp được một người đang cần.

Chuyện tưởng vậy là xong.

Vài ngày sau, Nha lại ghé cây xăng ấy.

Và bất ngờ gặp lại đúng người lớn tuổi hôm trước.

Vẫn người ấy.

Vẫn chiếc xe ấy.

Và vẫn lời hỏi xin tiền đổ xăng.

Nha hơi khựng lại.

Ủa?

Mấy hôm trước mình vừa đổ xăng giúp mà?

Tự nhiên trong đầu xuất hiện đủ thứ suy nghĩ.

Hay người ấy thường xuyên làm vậy?

Hay mình đã bị lợi dụng?

Hay thật sự người ta khó khăn đến mức vài ngày sau vẫn không có tiền đổ xăng?

Nha không biết.

Chỉ nhớ cảm giác vui vẻ của lần đầu bỗng nhường chỗ cho một chút hụt hẫng.

Lần này Nha không đổ xăng giúp nữa.

Chỉ khéo léo từ chối rồi tiếp tục công việc của mình.

Không trách móc.

Không hỏi dồn.

Cũng không nói những lời khiến người ấy phải xấu hổ trước mặt người khác.

Vì suy cho cùng, mình đâu có bằng chứng gì để kết luận người ấy đang lừa mình.

Nhưng Nha cũng có quyền quyết định không giúp thêm.

Điều khiến Nha nhớ mãi không phải là 30.000 đồng.

Mà là cảm giác trong lòng mình lúc ấy.

Mới vài ngày trước, cũng người ấy, cũng chuyện đổ xăng ấy, mình thấy vui vì giúp được người khác.

Vài ngày sau, tự nhiên lòng lại nặng trĩu.

Nha tự hỏi, có phải mình đang tiếc số tiền đã cho?

Chắc không hẳn.

Có lẽ mình buồn vì niềm tin của mình vừa bị đặt dấu hỏi.

Nhưng nghĩ kỹ hơn, 30.000 đồng hôm trước đã được đổ vào bình xăng thật. Mình đã giúp đúng điều người ấy xin lúc đó.

Còn chuyện sau đó, mình không thể biết hết.

Nha không muốn vì một lần gặp lại đáng nghi mà tự kết luận tất cả những người cần giúp đỡ đều không đáng tin.

Nhưng cũng không muốn vì sợ bị xem là ích kỷ mà lần nào người khác hỏi cũng phải đồng ý.

Thương người không có nghĩa là mình không được quyền từ chối.

Và từ chối cũng đâu nhất thiết phải làm tổn thương ai.

Chú Nha vẫn cho, dù đôi khi còn nghi ngại

Sau những chuyện như vậy, Nha vẫn có một thói quen hơi kỳ.

Khi gặp một người xin tiền lần đầu, nếu thấy hoàn cảnh đáng thương và có thể giúp, Nha thường cho một ít.

Nếu lần sau lại gặp đúng người ấy ở chỗ cũ, nhiều khi Nha không cho nữa.

Không phải vì lần đầu người đó xứng đáng, còn lần thứ hai thì không.

Chỉ là một cách Nha tự đặt giới hạn cho mình khi không thể biết rõ câu chuyện phía sau.

Nói cho đúng, đó cũng không phải cách gì hoàn hảo.

Một người thật sự khó khăn thì hôm sau vẫn có thể khó khăn như hôm trước. Mình đã giúp họ một lần đâu có nghĩa là cuộc sống của họ đã ổn hơn.

Nha biết chứ.

Nhưng đôi khi mình chỉ có thể quyết định trong vài giây, với những gì mình nhìn thấy và số tiền mình có thể chia sẻ.

Cho rồi, Nha thường không nghĩ nhiều đến số tiền ấy nữa.

Cũng có lúc tự thấy mình vừa làm được một việc tốt, lòng nhẹ tênh, thậm chí hơi tự hào về bản thân.

Nghĩ lại thấy chú Nha cũng buồn cười.

Cho người ta vài đồng mà trong lòng đã thấy mình tốt đẹp hơn hẳn!

Nhưng sau cái cảm giác vui vui ấy, Nha lại tự hỏi: mình vui vì người khác có thể bớt khổ một chút, hay vui vì bản thân vừa được làm một người tốt?

Có lẽ là cả hai.

Và Nha nghĩ cũng chẳng cần phải phủ nhận cảm giác vui khi giúp được ai đó.

Chỉ cần nhớ rằng người nhận tiền không có trách nhiệm phải khiến mình cảm thấy cao thượng.

Họ có cuộc đời của họ, với những khó khăn mà vài đồng của Nha chưa chắc giải quyết được.

Một người bị thương ở gần sân bay mà Nha không thể quên

Có một chuyện khác đến giờ Nha vẫn thỉnh thoảng nhớ.

Một lần trên đường từ sân bay về, Nha nhìn thấy một người ở gần ngã tư, chân bị thương rất nặng. Vết thương trông lở loét, nhìn khá xót xa.

Nha không biết đó là vết thương thật hay một hình ảnh được cố tình tạo ra để xin tiền.

Chỉ nhớ lúc ấy nhìn thấy mà thương.

Nhưng hôm đó Nha đang chở người khác. Đúng lúc vừa tới nơi thì đèn chuyển xanh, xe phía sau cũng bắt đầu di chuyển.

Không tiện dừng lại.

Nha chạy tiếp.

Chuyện đáng lẽ chỉ có vậy.

Ở Sài Gòn, một ngày mình đi ngang qua biết bao nhiêu người. Đâu phải cảnh nào cũng có thể dừng lại, đâu phải ai mình cũng giúp được.

Vậy mà về đến nhà, hình ảnh người ấy cứ ở trong đầu Nha.

Không biết chân họ đau đến mức nào.

Không biết có ai giúp chưa.

Không biết nếu lúc đó mình có thể dừng lại, đưa một chút tiền, thì họ có đỡ được điều gì không.

Nha tự nhủ, thôi ngày mai chạy ngang đó, nếu còn gặp thì cho.

Ngày hôm sau, Nha quay lại.

Không thấy.

Người ấy không còn ở chỗ cũ nữa.

Nha nhìn quanh, đi qua đoạn đường ấy, nhưng vẫn không gặp.

Vài hôm sau, Nha lại chạy ra khu vực gần sân bay để tìm người ấy.

Vẫn không thấy.

Thật ra Nha cũng chẳng biết mình đang mong điều gì.

Mong gặp lại để đưa ít tiền?

Mong biết người ấy đã được ai đó giúp?

Hay chỉ muốn làm xong một việc mà trong lòng mình cứ thấy còn dang dở?

Nha không biết.

Chỉ thấy hơi buồn.

Một cảm giác rất khó gọi tên. Không phải tiếc tiền, vì mình đã có đưa đồng nào đâu. Cũng chẳng biết người ấy là ai, sống ở đâu, tên gì.

Chỉ là lúc có cơ hội thì mình không giúp được. Đến khi muốn quay lại, cơ hội ấy không còn nữa.

Có thể người ấy đã được giúp đỡ.

Cũng có thể họ đã chuyển đến nơi khác.

Nha mong là họ đã ổn.

Nhưng mình sẽ chẳng biết được.

Hai lần nặng lòng, vì hai chuyện trái ngược nhau

Ngồi nghĩ lại, Nha thấy hai câu chuyện có gì đó rất lạ.

Ở cây xăng, Nha đã giúp một người 30.000 đồng. Nhưng vài ngày sau gặp lại, Nha bắt đầu nghi ngờ và thấy lòng nặng đi.

Ở gần sân bay, Nha chưa giúp được người bị thương. Đến khi quay lại tìm không thấy, lòng cũng nặng đi.

Một lần buồn vì đã cho.

Một lần buồn vì chưa kịp cho.

Nghe hơi ngược đời.

Nhưng có lẽ vì chuyện giúp đỡ người khác vốn chẳng đơn giản như mình nghĩ.

Mình muốn giúp đúng người, nhưng không phải lúc nào cũng biết ai thật sự cần.

Mình muốn giúp đúng lúc, nhưng không phải lúc nào hoàn cảnh cũng cho phép.

Mình muốn việc mình làm mang lại điều tốt, nhưng cũng không thể biết hết những gì xảy ra sau đó.

Nha bắt đầu hiểu rằng có những việc mình có thể quyết định, và có những việc mình phải chấp nhận không biết câu trả lời.

Mình có thể quyết định cho hay không cho.

Có thể tìm một cách giúp phù hợp hơn.

Có thể từ chối một cách lịch sự khi không muốn tiếp tục.

Nhưng không thể kiểm soát toàn bộ cuộc sống của người nhận, càng không thể bảo đảm rằng mọi đồng tiền mình cho đi đều được sử dụng đúng như mình mong đợi.

Điều đó không có nghĩa là thôi giúp.

Chỉ là học cách giúp đỡ bằng cả lòng thương và sự tỉnh táo.

Có những việc muốn làm lại, nhưng không còn gặp đúng người nữa

Sau chuyện ở gần sân bay, Nha nghĩ khá lâu.

Mình vẫn thường tự nhủ rằng hôm nay chưa làm được thì ngày mai làm.

Việc công ty chưa xong, ngày mai làm tiếp.

Cuốn sách chưa đọc hết, hôm sau đọc tiếp.

Người bạn lâu ngày chưa hỏi thăm, cuối tuần rảnh sẽ gọi.

Nhưng có những việc không chắc sẽ có ngày mai giống như hôm nay.

Một người mình tình cờ gặp trên đường có thể sẽ không bao giờ gặp lại.

Một lời hỏi thăm định nói có thể cứ bị trì hoãn.

Một cơ hội giúp người khác, dù rất nhỏ, đôi khi chỉ xuất hiện đúng một lần.

Nha không nghĩ vì thế mà mình phải bất chấp mọi thứ để giúp ngay lập tức.

Hôm ở gần sân bay, đang chở người khác và đèn đã xanh, việc dừng xe đột ngột giữa đường có thể gây nguy hiểm cho chính mình và những người xung quanh.

Không nên làm vậy.

Nhưng nếu lần sau có thể dừng xe an toàn, có thể tìm một cách giúp phù hợp, Nha muốn bớt chần chừ hơn.

Vì có những lần mình tiếc một số tiền đã tiêu sai.

Còn có những lần, mình lại tiếc một số tiền đã không kịp cho đi.

Cảm giác thứ hai, với Nha, đôi khi ở lại lâu hơn.

Những hộp cơm ở bệnh viện và niềm vui rất khó giải thích

Ngoài những lần cho tiền người xin ở đường phố, thỉnh thoảng Nha cũng tham gia cùng các nhóm thiện nguyện đi phát cơm ở bệnh viện.

Chuyện đơn giản thôi.

Mọi người cùng chuẩn bị, vận chuyển rồi phát những phần cơm đến người cần nhận.

Có người phụ xếp cơm. Có người chuyển đồ. Có người phát từng phần. Ai có thời gian, có sức thì góp một tay.

Nha cũng chỉ làm được chút việc trong khả năng của mình.

Đứng phát cơm, đôi lúc mệt. Có khi nóng, có khi đông người, có khi phải làm liên tục.

Nhưng lạ là sau những buổi như vậy, Nha thường thấy rất vui.

Không phải kiểu vui vì vừa hoàn thành một mục tiêu công việc, được khen hay đạt một kết quả nào đó.

Mà là một cảm giác nhẹ nhõm, bình yên.

Mình bỏ ra chút thời gian, chút công sức, và biết rằng ít nhất có những phần cơm đã đến tay người đang cần.

Một phần cơm không giải quyết được viện phí, không làm bệnh tật biến mất và cũng chẳng thể thay đổi hoàn cảnh của cả một gia đình.

Nhưng vào đúng bữa ăn ấy, có người không phải lo tìm mua một phần cơm.

Chỉ vậy thôi.

Với người nhận, có thể đó là một sự giúp đỡ nhỏ giữa rất nhiều chuyện phải lo.

Còn với Nha, những buổi như thế giúp mình nhớ rằng ngoài công việc, kế hoạch, doanh thu, những thứ mình luôn tất bật mỗi ngày, vẫn còn rất nhiều cuộc sống khác đang diễn ra.

Có người đang chờ người thân chữa bệnh.

Có người phải tính toán từng khoản chi tiêu.

Có người chỉ mong hôm nay gia đình mình có thêm một tin tốt.

Nha không biết hết câu chuyện của họ.

Và cũng không cần biết hết mới có thể trao một phần cơm.

Thỉnh thoảng, khi trở về sau một buổi phát cơm, Nha thấy mình có thêm một niềm vui rất giản dị.

Hôm nay mình đã làm được một việc có ích cho ai đó.

Chừng ấy cũng đủ để vui rồi.

Cho tiền hay không cho tiền, có thật sự phân biệt được lòng tốt?

Sau nhiều lần gặp những người xin tiền và tham gia những buổi thiện nguyện, Nha vẫn không có một câu trả lời chắc chắn cho câu hỏi: có nên cho tiền người ăn xin hay không?

Nha nghĩ không nên đánh giá lòng tốt của một người chỉ qua việc họ có lấy tiền ra cho ở ngã tư hay không.

Người không cho có thể vì không mang tiền, vì đang khó khăn, vì lo khoản tiền ấy bị lợi dụng, hoặc đơn giản là họ muốn giúp bằng cách khác.

Người cho cũng chưa chắc đã hiểu được hoàn cảnh thực sự của người nhận.

Mỗi người có một lý do.

Và có những nỗi lo hoàn toàn có cơ sở, nhất là khi người xin tiền là trẻ em có dấu hiệu bị người khác kiểm soát hoặc lợi dụng.

Với những trường hợp ấy, Nha nghĩ lòng thương cần đi cùng sự tỉnh táo. Nếu có dấu hiệu trẻ bị bóc lột hay gặp nguy hiểm, việc tìm cách báo cho người có trách nhiệm có thể hữu ích hơn là chỉ đưa tiền rồi đi tiếp.

Ở những hoàn cảnh khác, mình có thể lựa chọn mua một phần ăn, hỗ trợ qua nhóm thiện nguyện đáng tin cậy, hoặc giúp trực tiếp khi có thể xác định được nhu cầu.

Còn nếu đôi khi chỉ có vài đồng trong túi và muốn cho một người đang đứng trước mặt, Nha cũng không muốn tự làm khó mình bằng việc phải điều tra hết cuộc đời người ấy trong vài chục giây dừng đèn đỏ.

Mình giúp trong khả năng, với sự cân nhắc mà mình có.

Rồi chấp nhận rằng không phải mọi việc tốt đều có một kết quả rõ ràng để kiểm chứng.

Nha chỉ muốn mình đừng vì những câu chuyện xấu đã nghe mà trở nên thờ ơ với tất cả.

Nhưng cũng đừng vì muốn làm người tốt mà quên nghĩ đến hậu quả của cách mình giúp.

Đôi khi người được giúp chưa chắc là người thấy vui nhất

Có một suy nghĩ Nha hơi ngại thú nhận.

Nhiều lần giúp ai đó xong, Nha thấy chính mình vui nhiều hơn.

Mình cho một chút tiền, rồi thấy nhẹ lòng.

Mình góp vài giờ phát cơm, rồi trở về với cảm giác bình yên.

Trong khi người nhận vẫn còn đó những khó khăn mà mình không thể biết hết.

Vậy rốt cuộc mình đang giúp họ, hay đang giúp chính mình được vui?

Nha nghĩ có lẽ chẳng cần tách hai điều ấy ra hoàn toàn.

Nếu việc mình làm thực sự có ích, và bản thân cũng tìm thấy niềm vui từ đó, thì niềm vui ấy đâu có gì đáng xấu hổ.

Chỉ cần đừng quên người nhận mới là người cần được quan tâm.

Đừng bắt họ phải cảm ơn thật nhiều.

Đừng mong họ phải ghi nhớ mình.

Và cũng đừng lấy sự khó khăn của người khác làm lý do để tự thấy bản thân cao quý hơn.

Nha thích nghĩ rằng mình vẫn đang học cách giúp đỡ người khác cho tử tế hơn.

Cho đúng người, đúng lúc nếu có thể.

Giúp bằng cách ít gây hại nhất.

Và biết rằng mình không thể giúp hết tất cả mọi người.

Chấp nhận điều cuối cùng ấy, thật ra cũng không dễ.

Có những người chỉ gặp một lần, nhưng lại ở trong lòng rất lâu

Đến giờ, Nha vẫn không biết người bị thương ở gần sân bay hôm ấy giờ ra sao.

Cũng không biết người lớn tuổi xin xăng ngày trước thực sự đang gặp khó khăn gì.

Hai người xa lạ.

Hai lần gặp gỡ rất ngắn.

Một người Nha đã giúp, nhưng lần gặp lại khiến mình nghi ngờ.

Một người Nha muốn giúp, nhưng quay lại nhiều lần vẫn chẳng còn thấy đâu.

Nha không thể viết tiếp câu chuyện của họ, vì mình không biết.

Chỉ có thể viết về những gì đã xảy ra trong lòng mình.

Có vui.

Có buồn.

Có chút hụt hẫng khi nghĩ mình có thể đã bị lợi dụng.

Cũng có một nỗi áy náy khi không kịp giúp một người xa lạ.

Nhưng Nha không muốn những cảm giác ấy khiến mình trở nên thờ ơ.

Không phải lần nào cũng cho tiền.

Không phải lần nào cũng dừng lại.

Và chắc chắn vẫn sẽ có những lần mình phân vân, nghi ngờ hoặc chẳng biết phải làm sao.

Nhưng Nha mong mình vẫn giữ được cảm giác biết thương khi nhìn thấy một người đang gặp khó khăn.

Đồng thời đủ tỉnh táo để lựa chọn cách giúp phù hợp, thay vì chỉ làm điều khiến bản thân thấy nhẹ lòng ngay lúc đó.

Còn những buổi đi phát cơm ở bệnh viện, Nha vẫn muốn tiếp tục tham gia khi có thể.

Vì ở đó, giữa những công việc rất bình thường như xếp cơm, bê đồ, trao từng phần ăn, Nha lại tìm thấy một niềm vui mà đôi khi cả tuần làm việc bận rộn cũng không mang lại.

Một niềm vui không quá ồn ào.

Chỉ thấy mình đã góp được một chút gì đó.

Và thấy bình yên.

Nha không nghĩ lòng tốt phải được đo bằng số tiền đã cho, số phần cơm đã phát hay số người đã giúp.

Có người giúp bằng tiền. Có người giúp bằng thời gian. Có người bằng kiến thức, một công việc, hoặc một lời hỏi thăm đúng lúc.

Mỗi người có một khả năng khác nhau.

Chú Nha cũng vậy.

Nếu có điều gì muốn giữ lại từ những lần ấy, thì đó là: đừng để nỗi sợ bị lợi dụng khiến mình quên mất cách thương người. Nhưng cũng đừng vì thương mà thôi suy nghĩ xem sự giúp đỡ của mình có thật sự tốt cho họ hay không.

Và nếu hôm nay có cơ hội làm một việc tử tế, trong khả năng và hoàn cảnh cho phép, Nha muốn mình đừng luôn hẹn đến ngày mai.

Vì đôi khi ngày mai mình vẫn còn đó.

Nhưng người mình muốn giúp thì không còn ở chỗ cũ nữa.

Chú Nha 27 tuổi vẫn còn đang học cách sống với những điều như thế.