5 bài học từ thế giới động vật: Không cần bất bại, chỉ cần không ngừng tiến lên

Có những ngày Nha đọc một quyển sách dày vài trăm trang mà gấp lại vẫn chưa nhớ nổi mình vừa học được gì.

Nhưng đôi khi chỉ nhìn một con kiến đang tha thứ gì đó to gấp mấy lần cơ thể nó, hay một con chim săn mồi lượn hàng giờ trên bầu trời, tự nhiên lại nghĩ ra được cả đống chuyện.

Con người rất thích nhìn thiên nhiên rồi rút ra bài học cho chính mình.

Điều đó không sai.

Chỉ có điều chú Nha 27 tuổi xin thêm một điều kiện nhỏ:

Truyền cảm hứng thì được, nhưng đừng vì muốn câu chuyện hay hơn mà biến ẩn dụ thành sự thật khoa học.

Vì vậy hôm nay Nha muốn kể lại 5 bài học từ thế giới động vật mà mình thấy khá thú vị. Có một chút khoa học, một chút suy ngẫm và tất nhiên... một chút chuyện của con người chúng ta.

1. Cá mập: Muốn tiến xa, đôi khi phải tiếp tục chuyển động

Chắc nhiều người từng nghe câu:

“Cá mập mà ngừng bơi thì sẽ chết.”

Câu này nghe rất mạnh mẽ nhưng chưa hoàn toàn chính xác.

Không phải tất cả cá mập đều phải bơi liên tục. Nhiều loài vẫn có khả năng bơm nước qua mang khi nằm yên. Tuy nhiên, một số loài cá mập phải tiếp tục di chuyển để dòng nước giàu oxy đi qua mang.

Và Nha nghĩ chỉ cần sự thật đó thôi đã đủ đẹp rồi.

Cuộc sống của chúng ta cũng có những giai đoạn như vậy.

Không phải lúc nào cũng phải chạy thật nhanh.

Nhưng có những lúc nếu mình ngừng học, ngừng thử, ngừng thay đổi và quá hài lòng với những gì đang có thì sự trì trệ bắt đầu xuất hiện.

Nha từng làm lập trình, rồi học SEO, rồi marketing, rồi tiếp tục mò mẫm đủ thứ công nghệ mới. Nhìn lại, chẳng có lần chuyển hướng nào vì Nha nghĩ mình đã giỏi.

Đa phần là vì nhận ra:

Nếu thế giới đang thay đổi mà mình đứng yên, thì thực chất mình đang đi lùi.

Bài học của cá mập vì vậy không phải là “hãy chạy mãi không được nghỉ”.

Mà là:

Được phép nghỉ. Nhưng đừng ngừng phát triển.

2. Đại bàng: Không phải nhìn nhiều hơn, mà là nhìn rõ thứ quan trọng

Các loài đại bàng có thị giác rất phát triển và sử dụng khả năng đó để phát hiện con mồi.

Người ta thường biến đặc điểm này thành câu chuyện rằng đại bàng chỉ khóa mắt vào một mục tiêu và bỏ qua toàn bộ những thứ khác.

Khoa học không nói đơn giản như vậy.

Nhưng đây lại là một ẩn dụ rất đáng để suy nghĩ.

Chúng ta sống trong một thời đại kỳ lạ.

Mỗi ngày có email.

Có Facebook.

Có TikTok.

Có tin nhắn.

Có hàng trăm bài viết nói rằng thứ này đang là xu hướng, thứ kia sắp thay đổi thế giới và nếu bạn không học ngay thì ba ngày nữa chắc... thất nghiệp.

Cuối cùng chúng ta biết rất nhiều thứ nhưng chẳng hoàn thành được thứ gì.

Nha ngày càng thấy một năng lực quý hiếm trong thời đại này không phải là biết thêm bao nhiêu thứ.

Mà là:

Biết thứ gì đáng để mình tập trung.

Một mục tiêu đủ quan trọng.

Một việc cần hoàn thành.

Một kỹ năng cần luyện.

Rồi dành cho nó đủ thời gian.

Tập trung không có nghĩa là thế giới xung quanh biến mất.

Tập trung là biết có rất nhiều thứ đang tồn tại nhưng vẫn lựa chọn được:

“Việc này, ngay lúc này, quan trọng hơn.”

3. Bison: Có những cơn bão càng chạy trốn càng ở trong nó lâu hơn

Ở đây Nha phải sửa một chi tiết khá thú vị.

Nhiều bài trên mạng kể rằng “bò tót lao thẳng vào bão”. Thực ra câu chuyện phù hợp hơn với loài bison Bắc Mỹ.

Bison được thích nghi rất tốt với mùa đông khắc nghiệt. Khi gặp bão mùa đông, chúng có thể quay về phía gió bão, hạ thấp cơ thể và chịu đựng cho đến khi nó đi qua.

Đọc tới đây Nha chợt nghĩ:

Con người có một tài năng rất đặc biệt.

Đó là kéo dài những thứ mình không muốn đối diện.

Một cuộc nói chuyện khó chịu?

Để mai.

Một lỗi trong công việc?

Hy vọng không ai phát hiện.

Một quyết định phải đưa ra?

Đợi thêm vài ngày nữa xem sao.

Nhưng vấn đề không biến mất chỉ vì chúng ta giả vờ chưa nhìn thấy nó.

Nhiều chuyện càng trì hoãn càng lớn.

Đôi khi con đường ngắn nhất để bước ra khỏi một cơn bão lại chính là:

Quay lại, nhìn thẳng vào nó và bắt đầu giải quyết.

Không phải việc gì cũng phải đối đầu.

Nhưng việc gì chắc chắn phải giải quyết thì giải quyết sớm thường rẻ hơn rất nhiều so với giải quyết muộn.

4. Cáo: Người sống sót lâu không nhất thiết là người mạnh nhất

Cáo xuất hiện ở nhiều môi trường sống khác nhau và các loài khác nhau đã phát triển những đặc điểm thích nghi rất riêng.

Cáo sa mạc có đôi tai lớn giúp tản nhiệt và phát hiện con mồi dưới cát.

Những loài khác lại thích nghi với đồng cỏ, khí hậu lạnh hoặc thậm chí môi trường gần con người.

Thiên nhiên không thưởng cho sinh vật vì nó “cố chấp với kế hoạch ban đầu”.

Nó thưởng cho những sinh vật có khả năng thích nghi đủ tốt để tồn tại.

Con người chúng ta đôi khi lại làm ngược lại.

Đã chọn cách A thì cứ phải làm A.

Đã học nghề này thì cả đời nhất định phải làm nghề này.

Đã lập kế hoạch từ đầu năm thì cuối năm dù hoàn cảnh thay đổi cũng nhất quyết giữ nguyên.

Chúng ta gọi đó là kiên định.

Nhưng có lúc nó chỉ là... ngại thay đổi.

Nha nghĩ có một ranh giới rất quan trọng:

Kiên định với mục tiêu, nhưng linh hoạt với con đường.

Mục tiêu vẫn có thể ở đó.

Nhưng công cụ thay đổi.

Phương pháp thay đổi.

Cách tiếp cận thay đổi.

Thậm chí đôi khi chính mục tiêu cũng cần được xem xét lại nếu dữ liệu mới cho thấy mình đã chọn sai.

Thích nghi không phải là thiếu lập trường.

Thích nghi là đủ tỉnh táo để không trung thành với một sai lầm chỉ vì mình đã mất nhiều thời gian cho nó.

5. Loài kiến: Những việc nhỏ lặp lại đủ lâu có thể tạo nên thứ rất lớn

Kiến không thức dậy vào buổi sáng rồi tự nhủ:

“Hôm nay mình phải thật có động lực!”

Ít nhất khoa học chưa tìm thấy con kiến nào xem video motivational lúc 5 giờ sáng.

Điều thú vị ở kiến nằm ở chỗ khác.

Một đàn kiến là một hệ thống có tổ chức rất cao.

Các cá thể đảm nhiệm những vai trò khác nhau, giao tiếp bằng tín hiệu hóa học, tìm thức ăn, chăm sóc tổ và phối hợp với nhau.

Một con kiến rất nhỏ.

Nhưng hàng nghìn việc nhỏ được thực hiện liên tục lại tạo thành một hệ thống cực kỳ bền bỉ.

Và đây có lẽ là bài học Nha thích nhất.

Con người chúng ta thường đánh giá quá cao một ngày đầy cảm hứng nhưng lại đánh giá quá thấp một năm làm đúng những việc nhỏ.

Đọc 10 trang sách không thay đổi cuộc đời bạn.

Chạy 3 km không làm bạn khỏe ngay.

Viết một bài blog chưa tạo nên thương hiệu.

Học một giờ chưa biến bạn thành chuyên gia.

Nhưng nếu chúng trở thành những việc bình thường được lặp lại đủ lâu thì câu chuyện sẽ khác.

Thành quả lớn thường không đến từ một khoảnh khắc phi thường.

Nó đến từ rất nhiều ngày bình thường mà ta vẫn tiếp tục làm việc cần làm.

Vậy 5 loài vật này thực sự dạy chúng ta điều gì?

Nếu gom tất cả lại, Nha thấy chúng không dạy chúng ta cách trở thành một người “bất bại”.

Thực ra Nha cũng không muốn trở thành người bất bại.

Nghe mệt lắm.

Nha thích một phiên bản khác hơn:

Khi cần thì tiến lên như cá mập.

Khi quá nhiều tiếng ồn thì tập trung như chim săn mồi.

Khi vấn đề không thể né thì quay lại đối diện như bison.

Khi hoàn cảnh thay đổi thì linh hoạt như cáo.

Và khi chẳng còn chút động lực nào thì vẫn làm một việc nhỏ như đàn kiến vẫn vận hành mỗi ngày.

Chúng ta chắc chắn sẽ có lúc thất bại.

Sẽ có lúc chọn sai.

Sẽ có lúc mệt.

Sẽ có lúc muốn bỏ cuộc.

Nhưng mạnh mẽ chưa bao giờ có nghĩa là không bao giờ ngã.

Với Nha, mạnh mẽ đơn giản hơn nhiều:

Ngã xong biết mình ngã vì đâu. Học được một chút. Đứng dậy. Rồi đi tiếp.

Không cần bất bại.

Chỉ cần ngày mai vẫn còn muốn trở thành một phiên bản tốt hơn của chính mình hôm nay.

Vậy là đủ.

Nguồn tham khảo

Smithsonian Ocean – Sharks.

Smithsonian's National Zoo – Bald Eagle.

U.S. National Park Service – Bison: Basic Facts và Bison Bellows: The Winter Survivor.

Smithsonian's National Zoo – Fennec Fox và Bat-Eared Fox.

Smithsonian National Museum of Natural History – Ants: Social Insects and Farmers.