Bokeh

Bokeh là cách những vùng nằm ngoài mặt phẳng lấy nét được thể hiện trong một bức ảnh.

Bokeh không đơn giản có nghĩa là hậu cảnh bị mờ. Khái niệm này tập trung nhiều hơn vào đặc tính và cảm giác thị giác của vùng ngoài nét.

Một hậu cảnh có thể rất mờ nhưng vẫn tạo cảm giác rối. Ngược lại một hậu cảnh chỉ mờ vừa phải nhưng các vùng sáng chuyển mềm và ít gây mất tập trung có thể tạo cảm giác dễ chịu hơn.

Đây là lý do không nên dùng hai khái niệm bokeh và xóa phông như thể chúng hoàn toàn giống nhau.

Xóa phông thường mô tả mức độ hậu cảnh bị làm mờ còn bokeh nói nhiều hơn về cách phần mờ đó được thể hiện.

Bokeh cũng khác với độ sâu trường ảnh. Depth of Field xác định phạm vi trước và sau điểm lấy nét được cảm nhận là đủ rõ còn bokeh mô tả vùng nằm ngoài phạm vi đó trông như thế nào.

Khẩu độ là một trong những yếu tố ảnh hưởng mạnh đến bokeh. Khẩu độ lớn như f/1.4 hoặc f/1.8 thường giúp tạo vùng ngoài nét rõ rệt hơn trong những điều kiện phù hợp.

Tuy nhiên chỉ mở khẩu lớn chưa chắc tạo ra bokeh đẹp.

Thiết kế quang học của ống kính có ảnh hưởng rất lớn. Cách một điểm sáng ngoài vùng nét được tái tạo phụ thuộc vào cấu trúc thấu kính và cách các tia sáng đi qua hệ thống quang học.

Hình dạng lá khẩu cũng ảnh hưởng đến hình dạng của những điểm sáng ngoài nét đặc biệt khi ống kính không được sử dụng ở khẩu độ lớn nhất.

Ống kính có nhiều lá khẩu và thiết kế khẩu độ gần tròn thường giúp các điểm sáng ngoài nét có hình dạng tròn hơn ở nhiều mức khẩu độ.

Tiêu cự cũng ảnh hưởng đến khả năng tách chủ thể khỏi hậu cảnh. Ống kính tiêu cự dài thường dễ tạo cảm giác hậu cảnh mờ mạnh hơn trong nhiều tình huống chụp chân dung.

Khoảng cách giữa máy ảnh chủ thể và hậu cảnh cũng rất quan trọng. Khi chủ thể ở gần máy ảnh và hậu cảnh nằm xa chủ thể hơn mức độ mờ của hậu cảnh thường tăng lên.

Vì vậy đôi khi chỉ cần thay đổi vị trí chụp và khoảng cách hậu cảnh đã có thể cải thiện khả năng tách chủ thể mà không cần đổi sang một ống kính đắt tiền hơn.

Kích thước cảm biến cũng có ảnh hưởng gián tiếp khi người chụp cố giữ cùng góc nhìn và bố cục giữa các hệ thống khác nhau.

Tuy nhiên câu nói “cảm biến lớn luôn có bokeh đẹp hơn” là quá đơn giản. Sensor size ảnh hưởng đến khả năng tạo độ sâu trường ảnh trong điều kiện tương đương nhưng chất lượng bokeh vẫn phụ thuộc rất nhiều vào thiết kế ống kính.

Các điểm sáng ngoài vùng nét thường là nơi bokeh dễ nhận biết nhất. Đèn đường ánh sáng xuyên qua tán cây hoặc những nguồn sáng nhỏ ở hậu cảnh có thể tạo thành các vòng sáng đặc trưng.

Một số ống kính tạo vòng sáng có viền rõ trong khi một số khác tạo chuyển tiếp mềm hơn. Đây là đặc tính quang học chứ không phải lúc nào cũng có thể kết luận một loại là tốt tuyệt đối.

Ở rìa khung hình các điểm sáng ngoài nét đôi khi có hình dạng giống mắt mèo do giới hạn của hệ thống quang học. Hiệu ứng này thường được gọi là cat-eye bokeh.

Một số ống kính còn có thể tạo bokeh dạng xoáy hoặc những đặc tính rất riêng. Có người thích những hiệu ứng này vì cá tính hình ảnh còn người khác lại thích bokeh trung tính và ít gây chú ý hơn.

Vì vậy đánh giá bokeh có phần chủ quan. Không tồn tại một tiêu chuẩn duy nhất để xác định bokeh đẹp cho mọi thể loại ảnh.

Trong ảnh chân dung bokeh thường được sử dụng để giảm sự chú ý vào hậu cảnh và làm chủ thể nổi bật hơn. Nhưng nếu hậu cảnh vốn đã sạch và phù hợp với câu chuyện thì không nhất thiết phải làm nó mờ tối đa.

Bokeh cũng không phải mục tiêu của mọi bức ảnh. Ảnh phong cảnh kiến trúc đường phố hoặc ảnh tài liệu đôi khi cần giữ nhiều thông tin trong hậu cảnh thay vì xóa chúng đi.

Người mới học nhiếp ảnh có thể thử chụp cùng một chủ thể nhưng thay đổi ba yếu tố gồm khẩu độ khoảng cách tới chủ thể và khoảng cách giữa chủ thể với hậu cảnh. Đây là cách rất trực quan để hiểu bokeh hình thành như thế nào.

Tag Bokeh tổng hợp các bài viết và kiến thức về vùng ngoài nét khẩu độ độ sâu trường ảnh ống kính lá khẩu tiêu cự khoảng cách hậu cảnh và những yếu tố ảnh hưởng đến cách phần mờ được thể hiện trong ảnh.