f-stop

F-stop là cách biểu thị kích thước khẩu độ của hệ thống ống kính thông qua những giá trị như f/1.4 f/2 f/2.8 f/4 hoặc f/8.

F-stop thường được gọi cùng với f-number. Đây là một trong những thông số quan trọng nhất khi người chụp điều chỉnh khẩu độ.

Điểm dễ gây nhầm là số f và kích thước độ mở thay đổi theo hướng ngược nhau. F-number càng nhỏ thì khẩu độ càng mở lớn.

Vì vậy f/1.8 có độ mở lớn hơn f/4 và f/4 có độ mở lớn hơn f/8.

Về nguyên lý f-number được xác định bằng tỷ lệ giữa tiêu cự của ống kính và đường kính của entrance pupil. Có thể biểu diễn đơn giản bằng công thức N = f / D.

Trong đó N là f-number f là tiêu cự và D là đường kính entrance pupil.

Ví dụ một hệ thống có tiêu cự 50 mm và entrance pupil hiệu dụng khoảng 25 mm sẽ tương ứng với f-number khoảng f/2.

Thuật ngữ stop còn được sử dụng để mô tả mức thay đổi lượng ánh sáng. Thay đổi một full stop sẽ làm lượng ánh sáng tăng gấp đôi hoặc giảm còn một nửa nếu các yếu tố khác giữ nguyên.

Dãy full-stop phổ biến của khẩu độ thường có dạng: f/1 f/1.4 f/2 f/2.8 f/4 f/5.6 f/8 f/11 f/16 f/22.

Khi chuyển từ f/4 sang f/2.8 khẩu độ tăng một stop và lượng ánh sáng đi qua tăng khoảng gấp đôi.

Ngược lại khi chuyển từ f/4 sang f/5.6 khẩu độ giảm một stop và lượng ánh sáng đi qua giảm khoảng một nửa.

Lý do các con số không tăng theo kiểu 1 2 3 4 là vì diện tích của độ mở liên quan đến bình phương đường kính. Dãy full-stop vì vậy thay đổi gần theo hệ số căn bậc hai của 2.

Nhiều máy ảnh hiện đại cho phép điều chỉnh theo 1/2 stop hoặc 1/3 stop nên người dùng sẽ thấy thêm các giá trị như f/2.2 f/2.5 f/3.2 hoặc f/3.5.

F-stop ảnh hưởng trực tiếp đến phơi sáng. Khi mở khẩu thêm một stop người chụp có thể tăng shutter speed hoặc giảm ISO tương ứng để giữ mức phơi sáng gần giống nhau.

F-stop cũng liên quan đến độ sâu trường ảnh. Trong cùng điều kiện chụp f-number nhỏ hơn thường tạo độ sâu trường ảnh mỏng hơn trong khi f-number lớn hơn thường tạo vùng nét rộng hơn.

Tuy nhiên độ sâu trường ảnh không chỉ phụ thuộc vào f-stop. Tiêu cự khoảng cách lấy nét kích thước cảm biến và cách bố trí chủ thể với hậu cảnh cũng có ảnh hưởng.

Cũng không nên hiểu rằng f-number càng nhỏ thì ảnh càng đẹp. Mở khẩu lớn có thể phù hợp với chân dung hoặc thiếu sáng nhưng với phong cảnh hoặc những tình huống cần nhiều lớp chủ thể rõ nét thì khẩu độ nhỏ hơn có thể hợp lý hơn.

Ở phía ngược lại việc khép khẩu quá nhiều có thể gây diffraction và làm giảm độ sắc nét của hình ảnh. Vì vậy f/22 không mặc định tốt hơn f/8 chỉ vì tạo độ sâu trường ảnh lớn hơn.

Cần phân biệt f-stop với T-stop. F-stop dựa trên tỷ lệ hình học của hệ thống quang học còn T-stop tính đến lượng ánh sáng thực tế truyền qua ống kính và thường được quan tâm nhiều hơn trong quay phim chuyên nghiệp.

Tag F-stop tổng hợp các bài viết và kiến thức về f-number khẩu độ full stop phơi sáng độ sâu trường ảnh ống kính và cách lựa chọn giá trị f phù hợp trong từng tình huống chụp ảnh.