Học nghề qua sách vở là một chuyện, làm thật lại là chuyện khác

Học nghề qua sách vở là một chuyện, làm thật lại là chuyện khác
Từ nghề lập trình đến công việc quản lý, chú Nha 27 tuổi chia sẻ cách học qua trải nghiệm thực tế, rèn kỹ năng và phát triển chuyên môn mà không cần làm thêm.

Chú Nha 27 tuổi từng là một lập trình viên.

Và cũng như nhiều người thích công nghệ, Nha rất thích cảm giác tìm hiểu được một thứ mới, viết vài dòng mã rồi nhìn chương trình chạy đúng như mình mong muốn.

Đọc tài liệu. Thử một đoạn code. Chạy chương trình. Sửa thêm một chút.

Vui lắm!

Càng học, mình càng biết thêm nhiều công nghệ, nhiều cách giải quyết vấn đề. Ngày trước có sách, tài liệu trên mạng, diễn đàn lập trình. Bây giờ còn có AI hỗ trợ giải thích, gợi ý và giúp thử nghiệm ý tưởng nhanh hơn.

Nhưng rồi, khi công việc không chỉ còn là viết chương trình mà còn liên quan đến sản phẩm, khách hàng và những người trực tiếp sử dụng, Nha nhận ra một chuyện khá thú vị.

Biết cách làm ra một sản phẩm và biết làm ra một sản phẩm thật sự hữu ích là hai điều có liên quan, nhưng không hoàn toàn giống nhau.

Và có những bài học về nghề mà mình chỉ hiểu rõ hơn khi được trực tiếp tham gia công việc thực tế.

Một chương trình chạy tốt chưa chắc đã là một sản phẩm phù hợp

Thử lấy một ví dụ nhỏ.

Bạn biết lập trình và muốn làm website bán hàng cho một tiệm bánh.

Về kỹ thuật, bạn có thể xây dựng trang giới thiệu sản phẩm, giỏ hàng, biểu mẫu đặt hàng và hệ thống quản lý đơn.

Nhìn khá ổn.

Nhưng khi ngồi trao đổi với người bán bánh, câu chuyện bắt đầu thú vị hơn.

Chị chủ tiệm có thể hỏi:

"Khách đặt bánh sinh nhật thì ghi lời chúc ở đâu em?"

"Khách muốn nhận bánh vào buổi chiều thì chọn giờ thế nào?"

"Chị muốn tạm ngừng nhận đơn khi hết nguyên liệu thì làm sao?"

Tự nhiên, mình có thêm nhiều việc để suy nghĩ.

Những câu hỏi ấy không quá phức tạp về mặt kỹ thuật, nhưng lại liên quan trực tiếp đến cách cửa hàng vận hành.

Mình cần hiểu người bán làm gì mỗi ngày, người mua thường cần thông tin nào và một đơn hàng được xử lý ra sao.

Đến đây, công việc không còn đơn thuần là xây dựng các chức năng.

Mà là giải quyết một nhu cầu cụ thể của người sử dụng.

Nha nghĩ đó là phần rất thú vị khi học nghề từ thực tế.

Kiến thức giúp mình biết những gì có thể làm. Còn trải nghiệm thực tế giúp mình hiểu thêm nên làm điều gì và làm như thế nào cho phù hợp.

Muốn học từ thực tế, hãy bắt đầu ngay ở công việc mình đang làm

Đôi khi nhắc đến chuyện tích lũy thêm kinh nghiệm, chúng ta thường nghĩ đến việc tìm một công việc khác hoặc nhận thêm dự án bên ngoài.

Nhưng Nha nghĩ chưa cần đi đâu xa.

Ngay trong công việc hiện tại đã có nhiều cơ hội để học.

Một bạn lập trình viên có thể xin tham gia buổi trao đổi yêu cầu với bộ phận kinh doanh, để hiểu vì sao khách hàng cần một tính năng nào đó.

Một bạn làm marketing có thể dành thời gian tìm hiểu cách nhân viên tư vấn trả lời những câu hỏi thường gặp của khách.

Người làm phân tích dữ liệu có thể trao đổi với bộ phận vận hành để biết những con số trên báo cáo đang được sử dụng để đưa ra quyết định gì.

Người làm sản phẩm có thể trực tiếp quan sát một người sử dụng thao tác trên giao diện, thay vì chỉ đọc danh sách yêu cầu.

Không phải chuyển vị trí.

Cũng không nhất thiết nhận thêm một công việc mới.

Chỉ cần chủ động tìm hiểu thêm một phần của công việc mà trước đây mình chưa có dịp tiếp xúc.

Nha rất thích việc người làm kỹ thuật hiểu được một chút về kinh doanh, người làm kinh doanh hiểu được một chút về hệ thống và những người quản lý hiểu được công việc thực tế của nhân viên.

Không phải để ai cũng làm thay việc của người khác.

Mà để khi cần phối hợp, mọi người hiểu nhau hơn.

Có khi một buổi ngồi cùng bộ phận khác giúp mình hiểu rõ một vấn đề mà trước đó phải trao đổi qua nhiều email mới hình dung được.

Học được điều mới mà vẫn giúp công việc chung tốt hơn.

Quá hay!

Thử đi theo một công việc từ đầu đến cuối

Có một cách học khác Nha cũng rất thích: tìm hiểu trọn vẹn hành trình của một công việc.

Ví dụ, một người làm website thường quen với việc nhận yêu cầu, phát triển chức năng và bàn giao cho bộ phận kiểm thử.

Nhưng nếu có cơ hội, hãy tìm hiểu thêm điều gì xảy ra sau khi chức năng được đưa vào sử dụng.

Người dùng thao tác ra sao?

Có bao nhiêu người sử dụng?

Những phản hồi nào đáng chú ý?

Bộ phận chăm sóc khách hàng thường được hỏi điều gì?

Và chức năng mình đã làm có giúp công việc thuận tiện hơn như mong đợi không?

Đó đều là những câu hỏi rất đáng học.

Khi hiểu cả hành trình, mình có thêm cơ sở để đưa ra những quyết định kỹ thuật tốt hơn ở dự án tiếp theo.

Chẳng hạn, thay vì chỉ tập trung vào giao diện của một biểu mẫu, mình có thể chủ động nghĩ thêm về cách dữ liệu được lưu, cách người quản lý tra cứu và cách người dùng nhận được phản hồi sau khi gửi thông tin.

Trong một dự án, không phải ai cũng có điều kiện tham gia tất cả các giai đoạn. Nhưng nếu được tổ chức phù hợp, việc trao đổi giữa các bộ phận có thể giúp mỗi người nhìn thấy bức tranh rộng hơn.

Đặc biệt với người mới đi làm, Nha nghĩ đây là một cơ hội đáng quý.

Vì kinh nghiệm nghề nghiệp không chỉ là số năm mình đã làm việc, mà còn nằm ở những vấn đề mình đã trực tiếp tìm hiểu, giải quyết và học hỏi.

Học từ đồng nghiệp, khách hàng và cả những câu hỏi rất bình thường

Trong công việc, Nha nhận thấy mỗi người thường có những kiến thức riêng rất đáng học.

Một đồng nghiệp làm kế toán hiểu rõ những bước kiểm tra chứng từ.

Một người làm kinh doanh biết khách hàng thường quan tâm đến điều gì trước khi quyết định mua.

Một bạn chăm sóc khách hàng biết những câu hỏi nào được lặp lại nhiều nhất.

Người làm vận hành lại hiểu những chi tiết nhỏ giúp một quy trình diễn ra thuận lợi.

Những kiến thức ấy có khi chẳng nằm trong tài liệu kỹ thuật mình thường đọc.

Nếu có cơ hội, Nha thích hỏi thêm.

"Anh thường xử lý trường hợp này như thế nào?"

"Vì sao khách hàng cần thông tin đó?"

"Nếu được thay đổi một bước trong quy trình, anh muốn thay đổi điều gì?"

Chỉ vài câu hỏi thôi.

Nhưng câu trả lời có thể giúp mình hiểu thêm rất nhiều về công việc của người khác.

Điều quan trọng là hỏi với tinh thần muốn học, chứ không phải chỉ để chứng minh mình biết.

Trong bài Đôi khi, cứ nói mình chưa biết, Nha từng chia sẻ về việc thừa nhận những điều mình chưa rõ rồi chủ động tìm hiểu thêm.

Nha nghĩ thói quen ấy cũng rất phù hợp khi học từ thực tế.

Không cần lúc nào cũng có sẵn câu trả lời.

Biết hỏi đúng người, lắng nghe và kiểm tra lại điều mình hiểu cũng là một kỹ năng nghề nghiệp.

Người quản lý cũng cần tạo cơ hội để nhân viên được học thật

Đến đây, Nha muốn nhìn câu chuyện từ một góc khác.

Nếu một nhân viên muốn học thêm chuyên môn, ngoài việc khuyến khích họ tự tìm hiểu, người quản lý có thể giúp được gì?

Theo Nha, có khá nhiều việc có thể làm ngay trong doanh nghiệp.

Chẳng hạn, khi chuẩn bị triển khai một tính năng mới, có thể mời bạn lập trình tham gia trao đổi với bộ phận sử dụng để hiểu yêu cầu thực tế.

Khi thực hiện một chiến dịch marketing, có thể tạo điều kiện để nhân viên tìm hiểu cách đội kinh doanh tiếp nhận và xử lý khách hàng quan tâm.

Khi triển khai một báo cáo dữ liệu, có thể cho người xây dựng báo cáo nghe trực tiếp nhu cầu của những người sẽ sử dụng kết quả.

Một bạn trẻ có tiềm năng cũng có thể được giao phụ trách một phần việc mới, với phạm vi rõ ràng và có người hướng dẫn khi cần.

Không cần giao ngay một nhiệm vụ quá lớn.

Chỉ cần một thử thách phù hợp, có cơ hội thực hành và có phản hồi sau khi hoàn thành.

Nha nghĩ một người quản lý không chỉ cần quan tâm công việc hôm nay đã hoàn thành hay chưa, mà còn nên quan tâm nhân viên có đang học thêm được điều gì từ chính công việc ấy không.

Còn người nhân viên cũng nên chủ động đề xuất những việc mình muốn tìm hiểu.

Một bên tạo điều kiện.

Một bên chủ động học.

Nếu hai bên cùng quan tâm, công việc hằng ngày có thể trở thành một môi trường học hỏi rất tốt.

Và khi nhân viên giỏi hơn, chính tập thể cũng có thêm năng lực để thực hiện những công việc mới.

Đôi khi một dự án cá nhân nhỏ cũng là một lớp học thú vị

Nha vẫn thích lập trình, dù công việc hiện tại không còn chỉ xoay quanh việc viết mã.

Vì thế, những dự án cá nhân cũng là một cách để tiếp tục tìm hiểu công nghệ.

Chẳng hạn, nếu muốn học một công nghệ xây dựng ứng dụng web, mình có thể thử làm một công cụ ghi chép công việc.

Muốn học phân tích dữ liệu, có thể sử dụng dữ liệu công khai để xây dựng một báo cáo đơn giản.

Muốn cải thiện kỹ năng viết, mình có thể duy trì một blog, nghiên cứu một chủ đề rồi viết lại theo cách người đọc dễ hiểu.

Muốn học về trải nghiệm người dùng, có thể xây dựng một ứng dụng nhỏ, mời một vài người dùng thử rồi lắng nghe nhận xét.

Không cần dự án phải thật lớn.

Và cũng không nhất thiết phải kiếm tiền từ nó.

Điều Nha thích ở những dự án cá nhân là mình có cơ hội thử một ý tưởng từ đầu đến cuối, được tự chọn công nghệ và tự đặt câu hỏi về cách làm.

Nếu có người sử dụng, mình lại học thêm từ những phản hồi thực tế.

Nhưng cũng cần làm rõ một điều: dự án cá nhân nên sử dụng dữ liệu, tài nguyên và những công cụ mà mình có quyền sử dụng hợp pháp.

Không tự ý mang mã nguồn, dữ liệu khách hàng hay thông tin nội bộ của công ty vào dự án riêng.

Học thêm là điều tốt. Tôn trọng quyền lợi và sự tin tưởng của người khác cũng là một phần của cách học nghề tử tế.

Nếu muốn đi làm thêm đúng chuyên môn thì sao?

Nha nghĩ đây cũng có thể là một lựa chọn để tích lũy kinh nghiệm, nhưng không phải lựa chọn bắt buộc.

Có những người muốn nhận thêm một dự án nhỏ để thử sức trong lĩnh vực mới, gặp thêm khách hàng hoặc vận dụng những kiến thức đang học.

Nếu có thời gian, đủ năng lực và đáp ứng các nghĩa vụ liên quan, việc ấy có thể mang lại trải nghiệm hữu ích.

Tuy nhiên, riêng Nha có một nguyên tắc nghề nghiệp muốn giữ.

Đó là không nhận công việc làm thêm cho đối thủ cạnh tranh hoặc doanh nghiệp hoạt động cùng ngành với công ty mình đang làm.

Đây là giới hạn Nha tự lựa chọn để tránh xung đột lợi ích và giữ sự minh bạch trong công việc, không phải quy định pháp luật chung áp dụng cho tất cả mọi người.

Khi đã làm việc trong một doanh nghiệp, mình được tin tưởng giao nhiệm vụ, tham gia các dự án và tiếp cận những thông tin phục vụ công việc.

Sự tin tưởng ấy rất đáng trân trọng.

Nha cũng nghĩ bất kỳ công việc bên ngoài nào đều cần tôn trọng hợp đồng, nội quy và những thỏa thuận có hiệu lực với nơi đang làm việc.

Không sử dụng trái phép dữ liệu khách hàng, mã nguồn, tài liệu nội bộ, bí mật kinh doanh, tài sản hoặc nguồn lực của doanh nghiệp.

Không đưa thông tin cần bảo mật vào công cụ AI hoặc chia sẻ cho bên thứ ba khi chưa có quyền và căn cứ phù hợp.

Nếu công việc có nguy cơ xung đột lợi ích, cần làm rõ các nghĩa vụ và thủ tục liên quan trước khi quyết định.

Và quan trọng, việc nhận thêm dự án phải phù hợp với thời gian, sức khỏe, gia đình và trách nhiệm công việc chính.

Nha nghĩ mình không cần nhận thật nhiều việc để chứng minh khả năng.

Một dự án phù hợp, được hoàn thành tử tế và đem lại kiến thức mới đã rất đáng quý.

Còn nếu chưa có điều kiện nhận thêm việc bên ngoài thì cũng chẳng sao. Mình vẫn còn nhiều cơ hội học ngay tại nơi đang làm việc, trong những dự án cá nhân và các hoạt động cộng đồng.

Có những công việc mình đủ khả năng làm, nhưng vẫn có thể vui vẻ từ chối để giữ nguyên tắc nghề nghiệp.

Đối với Nha, đó cũng là một cách trưởng thành.

Học qua trải nghiệm không có nghĩa là cứ làm thật nhiều

Có thêm một điều Nha muốn chia sẻ.

Tham gia nhiều công việc chưa chắc đã giúp mình học được nhiều, nếu sau mỗi lần thực hiện, mình không dành thời gian nhìn lại.

Giả sử hôm nay mình xây dựng một biểu mẫu đăng ký cho người dùng.

Sau khi hoàn thành, thay vì chỉ đánh dấu công việc đã xong, có thể dành thêm ít phút tự hỏi:

  • Người dùng thật sự cần thực hiện điều gì?
  • Mình đã giải quyết nhu cầu đó bằng cách nào?
  • Trong quá trình làm, có kiến thức nào mình phải tìm hiểu thêm?
  • Người sử dụng phản hồi ra sao?
  • Nếu làm lại, mình muốn cải thiện điều gì?

Những câu hỏi ấy giúp một công việc đã hoàn thành trở thành kinh nghiệm có thể sử dụng ở lần sau.

Nha thích ghi lại những điều học được, nhất là những cách xử lý có thể tiếp tục áp dụng cho công việc khác.

Trong bài Duy trì thói quen ghi chép trong thời đại AI, Nha cũng từng chia sẻ về thói quen ghi chép bằng sổ tay và công cụ số.

Học qua công việc thực tế cũng có thể áp dụng thói quen tương tự.

Ghi lại vấn đề, cách mình đã làm và những gì rút ra sau đó.

Đó cũng là tinh thần của học qua trải nghiệm, hay Experiential Learning: tham gia hoạt động thực tế, suy ngẫm về điều đã xảy ra, kết nối với kiến thức và tiếp tục thử nghiệm cách làm tốt hơn.

Nha thích cách học này vì nó kết hợp được những điều mình đọc với những gì mình trực tiếp thực hành.

Đọc thêm một tài liệu có thể giúp mình giải quyết một câu hỏi mới.

Thực hành có thể khiến mình phát hiện thêm những câu hỏi cần tìm hiểu.

Rồi mình lại đọc, lại thử và lại học.

Cứ vậy, từng chút một.

Mỗi người đều có thể tìm cho mình một cơ hội để học thật

Nếu bạn đang làm lập trình, hãy thử tìm hiểu một chức năng mình đã xây dựng được người dùng sử dụng ra sao.

Nếu bạn làm marketing, hãy thử tham gia một buổi trao đổi trực tiếp với khách hàng hoặc bộ phận kinh doanh.

Nếu bạn làm dữ liệu, hãy tìm hiểu quyết định nào sẽ được đưa ra từ bản báo cáo mình đang xây dựng.

Nếu bạn làm quản lý, hãy dành thời gian tìm hiểu thêm một công việc cụ thể của nhân viên, rồi xem mình có thể tạo điều kiện gì để họ làm tốt hơn.

Nếu bạn còn là sinh viên, có thể thử tham gia một dự án ở trường, một hoạt động cộng đồng hoặc xây dựng một sản phẩm nhỏ liên quan đến ngành mình đang học.

Mỗi người có một xuất phát điểm khác nhau.

Không phải ai cũng cần cùng một phương pháp.

Nhưng Nha nghĩ ai cũng có thể chủ động tìm thêm một cơ hội phù hợp để áp dụng những điều đã học.

Đôi khi cơ hội ấy không nằm ở một công ty mới.

Mà ngay trong công việc mình đang làm hôm nay.

Điều chú Nha muốn giữ lại

Nha vẫn thích đọc sách, đọc tài liệu kỹ thuật và tìm hiểu những kiến thức mới qua Internet, AI.

Những cách học ấy giúp mình có nền tảng và tiếp cận được nhiều điều mà trước đây phải mất khá nhiều thời gian mới tìm ra.

Nhưng càng làm việc lâu, Nha càng muốn dành thêm thời gian tìm hiểu những vấn đề thực tế và những người đang sử dụng kết quả công việc của mình.

Với một lập trình viên, đó có thể là người sử dụng phần mềm.

Với người làm marketing, đó có thể là khách hàng đang tìm hiểu sản phẩm.

Với người quản lý, đó có thể là đồng nghiệp đang cần một sự hỗ trợ hoặc định hướng để làm tốt công việc.

Có khi chỉ một câu hỏi rất bình thường của họ cũng giúp mình nhận ra một điều đáng học.

Và Nha nghĩ việc học không nhất thiết phải gắn với một công việc mới, một chức danh mới hay thêm một khoản thu nhập.

Có những ngày, học thêm được cách đặt câu hỏi cho đúng, lắng nghe một đồng nghiệp hoặc hiểu rõ hơn một quy trình đã là một kết quả đáng vui.

Đọc sách để có kiến thức. Làm thật để hiểu vấn đề. Lắng nghe để biết mình cần cải thiện điều gì. Rồi tiếp tục học.

Nếu ngày mai có cơ hội tham gia một công việc mới, Nha muốn tự hỏi trước:

"Việc này giúp mình học thêm điều gì, và mình có thể đóng góp được gì cho những người cùng làm?"

Nếu tìm được một câu trả lời tốt, có đủ điều kiện thực hiện và phù hợp với trách nhiệm hiện tại, đó có thể là một cơ hội đáng thử.

Còn nếu chưa có việc mới, cứ bắt đầu bằng công việc hôm nay.

Hỏi thêm một câu.

Hiểu thêm một người.

Làm tốt hơn một việc.

Chú Nha 27 tuổi vẫn đang học nghề theo cách ấy.

Và có lẽ điều thú vị nhất của việc đi làm là dù đã có bao nhiêu năm kinh nghiệm, ngày mai mình vẫn có thể học thêm một điều mới.

Tài liệu tham khảo

Cảm ơn bạn đã đọc hết bài viết!

Nha thân tặng bộ source code blog này cho những ai quan tâm.
☕

Mời tác giả tách cà phê / Tiếp sức cho Blog

Nếu nội dung này hữu ích với bạn, hãy ủng hộ một khoản nhỏ để tiếp thêm động lực cho tác giả duy trì và chia sẻ nhiều kiến thức chất lượng hơn!

Giới thiệu

Tìm kiếm Google

Tài trợ

Liên kết

Mạng thư viện
Quà tặng con gái và con trai
Dotgrid Planner 2023
Mua hàng tại amazone
Bàn phím cơ