Tam giác phơi sáng là gì? Cách phối hợp khẩu độ, tốc độ màn trập và ISO khi chụp ảnh

Tam giác phơi sáng là gì? Cách phối hợp khẩu độ, tốc độ màn trập và ISO khi chụp ảnh
Cùng một cảnh, có thể chọn nhiều tổ hợp khẩu độ, tốc độ màn trập và ISO để tạo ra những bức ảnh khác nhau. Cùng Mãnh Tử Nha tìm hiểu nguyên lý tam giác phơi sáng, cách bù stop, đo sáng, đọc histogram và lựa chọn thông số khi chụp cà phê, chân dung, chạy bộ, phong cảnh hay phơi sáng ban đêm.

Xem nhanh:

Buổi sáng, tôi đặt một ly cà phê cạnh cửa sổ và thử chụp vài tấm ảnh.

Tấm đầu tiên, chiếc ly rõ, hậu cảnh mờ. Tấm thứ hai, cả chiếc ly lẫn những vật phía sau đều rõ hơn. Hai tấm có độ sáng khá giống nhau, nhưng cảm giác lại khác.

Chỉ cần thay đổi vài thông số.

Đó là chuyện thú vị khi học nhiếp ảnh. Máy ảnh không chỉ cho chúng ta một cách ghi lại cảnh vật. Ngay cả khi lượng ánh sáng trong phòng không thay đổi, người chụp vẫn có thể lựa chọn cách thể hiện hình ảnh.

Trong ba bài trước, chúng ta đã tìm hiểu khẩu độ, tốc độ màn trập và ISO riêng biệt.

Nhưng khi cầm máy chụp thật, ba thông số ấy không đứng riêng lẻ.

Mở khẩu độ lớn hơn có thể giúp rút ngắn thời gian phơi sáng. Khép khẩu độ để tăng độ sâu trường ảnh có thể buộc chúng ta phải phơi sáng lâu hơn hoặc tăng ISO. Muốn chụp một vận động viên đang chạy thật rõ trong điều kiện thiếu sáng, đôi khi phải chấp nhận ISO cao.

Vậy nên chọn thông số nào trước?

Chúng ta sẽ tìm câu trả lời từ một khái niệm quen thuộc: tam giác phơi sáng.

1. Tam giác phơi sáng là gì?

Tam giác phơi sáng (Exposure Triangle) là mô hình giảng dạy thể hiện mối quan hệ giữa ba thiết lập quan trọng của máy ảnh: khẩu độ, thời gian phơi sáng và ISO.

Mô hình này giúp người học hiểu cách phối hợp các thông số để đạt độ sáng hình ảnh mong muốn, đồng thời kiểm soát độ sâu trường ảnh, chuyển động và nhiễu ảnh.

Ba thành phần gồm:

  • Khẩu độ (Aperture): Điều chỉnh độ mở tương đối của ống kính, ảnh hưởng đến lượng ánh sáng đi qua và độ sâu trường ảnh.
  • Thời gian phơi sáng (Shutter speed): Quy định khoảng thời gian cảm biến ghi nhận ánh sáng, ảnh hưởng đến lượng ánh sáng thu được và cách chuyển động xuất hiện.
  • ISO: Liên quan đến cách hệ thống máy ảnh khuếch đại, xử lý và xác định độ sáng đầu ra từ tín hiệu ghi nhận.

Người mới thường được hướng dẫn rằng cả ba thông số cùng kiểm soát lượng ánh sáng.

Cách nói ấy dễ nhớ nhưng chưa chính xác về mặt vật lý.

Với một cảnh có độ sáng không đổi và cùng hệ quang học, khẩu độ và thời gian phơi sáng trực tiếp ảnh hưởng đến lượng ánh sáng cảm biến thu nhận. ISO không tự làm tăng số photon đến cảm biến.

Điều ISO có thể thay đổi là cách tín hiệu được khuếch đại và diễn giải thành hình ảnh.

Vì vậy, khi dùng thuật ngữ tam giác phơi sáng trong bài này, chúng ta hiểu đây là mô hình phối hợp các thiết lập máy ảnh, không phải ba cách giống nhau để đưa ánh sáng vào cảm biến.

Sơ đồ tam giác phơi sáng gồm khẩu độ, thời gian phơi sáng và ISO với vai trò riêng của từng thông số
Hình 1: Tam giác phơi sáng giúp người mới phối hợp ba thiết lập máy ảnh. Khẩu độ và thời gian phơi sáng ảnh hưởng trực tiếp đến ánh sáng thu nhận; ISO điều chỉnh cách hệ thống tạo hình ảnh từ tín hiệu.

2. Vì sao một cảnh có thể chụp bằng nhiều tổ hợp thông số?

Giả sử một cảnh ngoài trời có ánh sáng ổn định.

Chúng ta chụp ở:

f/4 – 1/250 giây – ISO 200.

Nếu muốn tăng độ sâu trường ảnh, chúng ta có thể khép khẩu độ từ f/4 xuống f/8.

Đây là thay đổi hai stop. Với cùng ống kính, lượng ánh sáng truyền qua khẩu độ trong cùng một khoảng thời gian sẽ giảm còn khoảng một phần tư.

Để giữ lượng ánh sáng ghi nhận tương đương, chúng ta có thể kéo dài thời gian phơi sáng từ 1/250 giây lên khoảng 1/60 giây.

Hai tổ hợp lúc này là:

  • f/4 – 1/250 giây – ISO 200.
  • f/8 – 1/60 giây – ISO 200.

Trong điều kiện lý tưởng, cả hai có thể tạo mức phơi sáng gần tương đương.

Nhưng bức ảnh sẽ không giống nhau hoàn toàn.

Ảnh f/8 thường có độ sâu trường ảnh lớn hơn. Ngược lại, 1/60 giây có thể khiến một số chuyển động hoặc rung máy dễ xuất hiện hơn so với 1/250 giây.

Đó chính là điểm quan trọng.

Cùng mức phơi sáng không có nghĩa cùng một bức ảnh.

3. Stop là gì và làm sao bù sáng cho đúng?

Stop là một đơn vị so sánh theo tỷ lệ gấp đôi hoặc giảm một nửa, được sử dụng rất phổ biến trong nhiếp ảnh.

Với lượng ánh sáng thu nhận:

  • Tăng một stop nghĩa là lượng ánh sáng tăng gấp đôi.
  • Giảm một stop nghĩa là lượng ánh sáng giảm còn một nửa.
  • Tăng hai stop nghĩa là tăng gấp bốn.
  • Giảm hai stop nghĩa là giảm còn một phần tư.

Việc bù stop được thực hiện bằng cách thay đổi một hoặc nhiều thông số.

Stop của khẩu độ

Dãy khẩu độ theo bước một stop thường được làm tròn:

f/1.4 → f/2 → f/2.8 → f/4 → f/5.6 → f/8 → f/11 → f/16.

Mỗi bước sang phải làm giảm khoảng một nửa lượng ánh sáng truyền qua khẩu độ, nếu giữ nguyên các điều kiện khác.

Stop của thời gian phơi sáng

Dãy ví dụ:

1/1000 → 1/500 → 1/250 → 1/125 → 1/60 → 1/30 → 1/15 giây.

Mỗi bước sang phải làm thời gian phơi sáng tăng khoảng gấp đôi.

Stop của ISO

Dãy phổ biến:

ISO 100 → 200 → 400 → 800 → 1600 → 3200.

Mỗi bước tăng gấp đôi ISO thường tương ứng với một stop trong cách máy ảnh thiết lập mức sáng đầu ra.

Nhưng hãy nhớ: tăng ISO một stop không đồng nghĩa cảm biến đã nhận được gấp đôi lượng ánh sáng.

Một ví dụ bù stop

Giả sử chúng ta đang chụp ở:

f/4 – 1/125 giây – ISO 400.

Muốn chuyển sang f/5.6 mà vẫn giữ thời gian 1/125 giây, chúng ta có thể tăng ISO từ 400 lên 800 để giữ độ sáng đầu ra gần tương đương, nếu máy đáp ứng theo cách thông thường.

Nhưng ảnh ở f/5.6 vẫn nhận được ít ánh sáng hơn, vì khẩu độ đã khép lại.

Nếu muốn giữ lượng ánh sáng ghi nhận gần như cũ, chúng ta cần kéo dài thời gian phơi sáng lên khoảng 1/60 giây thay vì chỉ tăng ISO.

Hai cách có thể tạo độ sáng đầu ra tương tự, nhưng chất lượng tín hiệu và khả năng giữ chuyển động có thể khác nhau.

4. Bảng bù stop để thực hành

Giả sử điều kiện ánh sáng không đổi, chúng ta có một tổ hợp ban đầu:

f/4 – 1/250 giây – ISO 400.

Bảng dưới đây minh họa những cách thay đổi một hoặc nhiều thông số để giữ độ sáng ảnh gần tương đương theo cách vận hành thông thường của máy ảnh.

Tình huống Khẩu độ Thời gian ISO
Ban đầu f/4 1/250 400
Muốn hậu cảnh mờ hơn f/2.8 1/500 400
Muốn độ sâu trường ảnh lớn hơn f/8 1/60 400
Muốn giữ chuyển động nhanh hơn f/4 1/1000 1600
Giảm ISO mà giữ khẩu độ f/4 1/125 200
Giữ thời gian nhanh, mở khẩu độ f/2 1/1000 400

Những con số được làm tròn theo nấc thông dụng. Trong thực tế, độ truyền sáng của ống kính, cách máy đo sáng và giới hạn thiết bị có thể tạo ra chênh lệch nhỏ.

Bảng cũng không có nghĩa mọi ống kính đều mở được f/2 hoặc mọi tình huống đều cho phép chụp ở 1/60 giây.

Mục đích là giúp người học hiểu quan hệ giữa các lựa chọn, không phải học thuộc những tổ hợp cố định.

Minh họa các tổ hợp khẩu độ, tốc độ màn trập và ISO tạo độ sáng tương đương với những đánh đổi về chuyển động và độ sâu trường ảnh
Hình 2: Các tổ hợp phơi sáng có thể tạo độ sáng đầu ra gần tương đương nhưng ảnh hưởng khác nhau đến độ sâu trường ảnh, chuyển động và lượng ánh sáng ghi nhận. Đây là sơ đồ lý thuyết.

5. Nên chọn khẩu độ, tốc độ màn trập hay ISO trước?

Đây là câu hỏi thực tế hơn nhiều so với việc cố nhớ toàn bộ các công thức.

Tôi đề xuất một nguyên tắc đơn giản:

Hãy quyết định điều gì quan trọng nhất trong bức ảnh trước khi chọn thông số.

Nếu muốn giữ rõ một vận động viên đang chạy, thời gian phơi sáng là ưu tiên đầu tiên.

Nếu chụp chân dung và muốn làm mờ hậu cảnh, khẩu độ và cách bố trí khoảng cách sẽ quan trọng.

Nếu chụp phong cảnh ít chuyển động bằng chân máy, chúng ta có nhiều lựa chọn hơn về thời gian phơi sáng, nên có thể ưu tiên độ sâu trường ảnh và chất lượng tín hiệu.

ISO thường được điều chỉnh dựa trên những quyết định đó và điều kiện ánh sáng.

Quy trình năm bước

  1. Xác định chủ thể: Đứng yên hay đang chuyển động? Ở gần hay xa?
  2. Xác định mục tiêu hình ảnh: Muốn hậu cảnh mờ, toàn cảnh rõ hay thể hiện vệt chuyển động?
  3. Chọn thông số ưu tiên: Khẩu độ hoặc thời gian phơi sáng tùy mục tiêu.
  4. Điều chỉnh các thông số còn lại: Để đạt độ sáng đầu ra phù hợp trong giới hạn thiết bị.
  5. Kiểm tra ảnh: Xem độ nét, vùng sáng tối, histogram và điều chỉnh nếu cần.

Đây là quy trình thực hành, không phải quy tắc duy nhất. Khi có đèn flash hoặc những chế độ ghi hình chuyên biệt, cách lựa chọn có thể khác.

6. Ví dụ 1: Chụp một ly cà phê cạnh cửa sổ

Giả sử chiếc ly đặt trên bàn, phía sau là những chiếc ghế và cây xanh.

Mục tiêu đầu tiên của chúng ta là chụp chiếc ly rõ nét, hậu cảnh mờ vừa phải.

Nếu dùng máy ảnh APS-C hoặc full-frame với ống kính phù hợp, có thể bắt đầu thử:

  • Chế độ A hoặc Av.
  • Khẩu độ f/2.8.
  • ISO 100–400 hoặc Auto ISO.
  • Lấy nét vào phần quan trọng của chiếc ly.
  • Kiểm tra tốc độ màn trập mà máy lựa chọn.

Đây không phải bộ thông số bảo đảm cho mọi máy. Chúng ta còn phải xét tiêu cự, khoảng cách và cường độ ánh sáng.

Nếu muốn toàn bộ chiếc ly và nhiều đồ vật phía sau rõ nét hơn, hãy thử f/5.6 hoặc f/8.

Lúc đó, máy có thể cần thời gian phơi sáng dài hơn hoặc ISO cao hơn.

Nếu chiếc ly và máy đều đứng yên, việc sử dụng chân máy có thể giúp kéo dài thời gian phơi sáng mà không gây rung ngoài ý muốn.

Điều quan trọng là hiểu mục tiêu thay đổi: không phải chỉ làm ảnh sáng hay tối, mà là lựa chọn phần nào trong không gian cần rõ.

7. Ví dụ 2: Chụp chân dung trong nhà

Hãy tưởng tượng một người đang ngồi trò chuyện bên cửa sổ.

Ánh sáng khá đẹp nhưng không quá mạnh. Người ấy thỉnh thoảng quay đầu và cử động tay.

Nếu muốn hậu cảnh mờ và khuôn mặt rõ nét, chúng ta có thể bắt đầu với:

  • Khẩu độ f/2 hoặc f/2.8 nếu ống kính hỗ trợ.
  • Thời gian phơi sáng khoảng 1/125 hoặc 1/250 giây tùy chuyển động.
  • Auto ISO trong giới hạn phù hợp.
  • Lấy nét vào mắt gần máy hoặc vùng khuôn mặt cần nhấn mạnh.

Nếu mở khẩu độ quá lớn khi đứng gần chủ thể, độ sâu trường ảnh có thể trở nên rất nông.

Đôi khi một mắt rõ nhưng mắt kia kém nét nếu khuôn mặt quay nghiêng.

Vì vậy, không nên tự động chọn khẩu độ lớn nhất chỉ vì muốn chân dung đẹp.

Nếu cần, hãy khép khẩu độ một chút, tăng ISO hoặc bổ sung ánh sáng để giữ thời gian phơi sáng phù hợp.

8. Ví dụ 3: Chụp người chạy bộ vào sáng sớm

Đây là tình huống tôi khá thích, vì có thể kết hợp hai sở thích: chạy bộ và nhiếp ảnh.

Giả sử một vận động viên đang chạy qua con đường có nhiều bóng cây.

Người chạy liên tục di chuyển giữa vùng nắng và vùng râm.

Mục tiêu là giữ được khuôn mặt và chuyển động của vận động viên tương đối rõ.

Một cách thiết lập có thể thử:

  • Chế độ M kết hợp Auto ISO nếu máy hỗ trợ.
  • Thời gian phơi sáng 1/1000 giây.
  • Khẩu độ f/2.8 hoặc f/4.
  • Auto ISO, giới hạn tùy khả năng của máy.
  • Lấy nét liên tục AF-C hoặc chế độ tương đương.

Tại sao chọn thời gian phơi sáng trước?

Vì trong tình huống này, giữ được khoảnh khắc chuyển động là mục tiêu quan trọng nhất.

Nếu ánh sáng yếu khiến ISO tăng lên 3200, điều đó chưa chắc là vấn đề nghiêm trọng bằng việc giảm tốc độ xuống 1/30 giây và khiến người chạy bị nhòe.

Nhưng nếu ánh sáng quá yếu, ISO đã đạt giới hạn và ảnh vẫn tối, chúng ta cần thay đổi kỳ vọng hoặc điều kiện chụp.

Không có tổ hợp thông số nào vượt qua được mọi giới hạn vật lý.

9. Ví dụ 4: Chụp phong cảnh ban ngày

Khác với vận động viên đang chạy, nhiều cảnh phong cảnh có các thành phần tương đối đứng yên.

Chúng ta có thể ưu tiên độ sâu trường ảnh và chất lượng hình ảnh.

Ví dụ, khi chụp một con đường dẫn về phía những ngọn núi:

  • Chọn f/8 làm điểm thử ban đầu.
  • Sử dụng ISO cơ sở phù hợp của máy.
  • Chọn điểm lấy nét theo khoảng cách các thành phần cần rõ.
  • Để máy tính thời gian phơi sáng hoặc tự điều chỉnh.
  • Kiểm tra chi tiết vùng sáng, vùng tối và hiện tượng rung máy.

Không phải phong cảnh nào cũng cần f/8.

Nếu chủ thể rất xa và không có tiền cảnh gần, khẩu độ lớn hơn có thể vẫn cho đủ độ sâu trường ảnh.

Nếu có tiền cảnh rất gần ống kính, ngay cả f/11 đôi khi cũng chưa đủ để mọi khoảng cách đều rõ.

Người chụp có thể cần lựa chọn điểm lấy nét phù hợp hoặc sử dụng focus stacking nếu công việc cho phép.

10. Ví dụ 5: Chụp vệt đèn xe ban đêm

Ở tình huống này, điều chúng ta muốn giữ lại không phải một khoảnh khắc thật ngắn.

Ngược lại, chúng ta muốn ghi nhận chuyển động của đèn xe trong nhiều giây.

Một thiết lập khởi đầu có thể là:

  • Chế độ M.
  • Thời gian phơi sáng 5 giây.
  • Khẩu độ f/8.
  • ISO 100 hoặc ISO cơ sở phù hợp.
  • Máy đặt chắc chắn trên chân máy.

Chụp thử rồi xem ảnh.

Nếu quá sáng, có thể giảm thời gian phơi sáng hoặc điều chỉnh lượng ánh sáng truyền qua ống kính.

Nếu muốn vệt đèn dài hơn, có thể thử 10 giây hoặc nhiều hơn, nhưng cần kiểm tra những vùng sáng khác có bị mất chi tiết không.

Không phải cứ phơi sáng thật lâu thì bức ảnh sẽ tốt hơn.

Thời gian phơi sáng cần phục vụ ý tưởng chụp ảnh.

Năm tình huống chụp ảnh gồm cà phê, chân dung, chạy bộ, phong cảnh và vệt đèn xe với những thông số ưu tiên khác nhau
Hình 3: Năm tình huống chụp ảnh với những ưu tiên kỹ thuật khác nhau. Thông số chỉ là điểm khởi đầu; cần điều chỉnh theo điều kiện ánh sáng, ống kính và chuyển động thực tế.

11. Chế độ P, A/Av, S/Tv và M khác nhau như thế nào?

Hiểu các chế độ chụp sẽ giúp chúng ta thực hành tam giác phơi sáng thuận tiện hơn.

Chế độ P (Program)

Máy thường tự lựa chọn khẩu độ và thời gian phơi sáng dựa trên hệ thống đo sáng. Người chụp có thể điều chỉnh những thông số khác tùy thiết kế.

Đây là lựa chọn thuận tiện khi muốn chụp nhanh nhưng vẫn giữ quyền kiểm soát nhiều thiết lập.

Chế độ A hoặc Av (Aperture Priority)

Người chụp chọn khẩu độ. Máy điều chỉnh thời gian phơi sáng theo điều kiện đo sáng, đồng thời có thể thay đổi ISO nếu Auto ISO được bật.

Phù hợp khi muốn ưu tiên độ sâu trường ảnh.

Chế độ S hoặc Tv (Shutter Priority)

Người chụp chọn thời gian phơi sáng. Máy lựa chọn khẩu độ trong phạm vi cho phép của ống kính và có thể điều chỉnh ISO nếu được cấu hình.

Phù hợp khi ưu tiên kiểm soát chuyển động.

Chế độ M (Manual)

Người chụp có thể tự lựa chọn khẩu độ và thời gian phơi sáng. ISO có thể thiết lập thủ công hoặc để Auto ISO tùy dòng máy.

Chế độ M hữu ích khi muốn các thiết lập chính được giữ ổn định giữa nhiều ảnh.

Nhưng M không tự làm bức ảnh đẹp hơn P, A hoặc S.

Chế độ tốt là chế độ giúp người chụp kiểm soát đúng những yếu tố cần thiết trong tình huống cụ thể.

12. Máy đo sáng như thế nào? Vì sao ảnh tuyết dễ bị tối?

Máy ảnh sử dụng hệ thống đo sáng để ước lượng cách thiết lập phơi sáng phù hợp với cảnh vật.

Nhưng hệ thống đo sáng không biết chắc chủ thể thực tế có màu trắng, đen hay xám như thế nào.

Nó phải dựa vào ánh sáng và những thuật toán đo đạc, đánh giá cảnh.

Đó là lý do một cảnh có rất nhiều tuyết trắng có thể khiến máy tự động tạo ảnh tối hơn mong muốn.

Tương tự, một cảnh có phần lớn diện tích tối cũng có thể khiến máy tăng độ sáng đầu ra và làm mất cảm giác tối tự nhiên.

Những hệ thống đo sáng hiện đại có khả năng nhận diện cảnh khá tốt, nhưng vẫn có thể đưa ra quyết định khác với ý định của người chụp.

Bù trừ phơi sáng là gì?

Exposure compensation là chức năng cho phép người chụp yêu cầu hệ thống phơi sáng tự động tạo ảnh sáng hơn hoặc tối hơn so với mức máy đang đề xuất.

Chẳng hạn:

  • +1 EV thường yêu cầu tăng độ sáng mục tiêu khoảng một stop.
  • -1 EV thường yêu cầu giảm độ sáng mục tiêu khoảng một stop.

Máy có thể thực hiện yêu cầu bằng cách thay đổi thời gian phơi sáng, khẩu độ hoặc ISO tùy chế độ.

Trong chế độ M với ISO hoàn toàn thủ công, bù trừ phơi sáng trên một số máy có thể chỉ thay đổi chỉ báo đo sáng mà không trực tiếp thay đổi ba thông số.

Trong chế độ M kết hợp Auto ISO, bù trừ phơi sáng có thể tác động đến mức ISO máy lựa chọn.

Cách vận hành cụ thể phụ thuộc dòng máy.

13. Histogram giúp kiểm tra điều gì?

Histogram là biểu đồ mô tả phân bố giá trị sáng tối của hình ảnh.

Thông thường, phía trái biểu đồ thể hiện vùng tối, phía phải thể hiện vùng sáng.

Histogram giúp người chụp đánh giá nhanh liệu hình ảnh có nhiều vùng tối, vùng sáng hoặc dấu hiệu bị cắt mất chi tiết ở hai đầu hay không.

Nhưng có một hiểu nhầm khá phổ biến: histogram đẹp phải có hình ngọn núi nằm chính giữa.

Không đúng.

Một bức ảnh chụp ban đêm có thể tập trung nhiều giá trị ở phía trái.

Một bức ảnh tuyết trắng có thể tập trung nhiều giá trị ở phía phải.

Đó có thể là kết quả hoàn toàn phù hợp với cảnh vật.

Điều quan trọng là xem dữ liệu có bị dồn sát biên đến mức mất chi tiết quan trọng hay không.

Đồng thời, histogram trên máy thường được tính từ ảnh xem trước đã xử lý, không phải lúc nào cũng phản ánh chính xác toàn bộ thông tin còn trong tập tin RAW.

Vì vậy, hãy sử dụng histogram cùng với cảnh báo vùng cháy sáng, ảnh xem trước và hiểu biết về thiết bị.

14. EV là gì? Có phải +1 EV luôn làm cảm biến nhận gấp đôi ánh sáng?

Trong nhiếp ảnh, EV là viết tắt của Exposure Value. Khái niệm này thường được sử dụng để biểu diễn những tổ hợp khẩu độ và thời gian phơi sáng theo thang logarit.

Ở ISO 100, một cách biểu diễn quen thuộc là EV100.

Công thức thường dùng:

EV100 = log2(N² / t).

Trong đó N là số f và t là thời gian phơi sáng tính bằng giây.

Ví dụ, f/4 và 1/125 giây cho:

EV100 = log2(16 × 125) ≈ 10,97.

Vậy tổ hợp ấy có giá trị khoảng EV 11 theo cách tính trên.

Nhưng cần phân biệt EV của tổ hợp khẩu độ và thời gian phơi sáng với chức năng bù trừ phơi sáng được hiển thị là +1 EV hoặc -1 EV trên máy.

Khi bù +1 EV trong một chế độ tự động, máy thường cố tạo ảnh sáng hơn một stop so với mức đo sáng ban đầu.

Nếu thực hiện bằng thời gian phơi sáng hoặc khẩu độ, lượng ánh sáng ghi nhận có thể thay đổi.

Nếu thực hiện bằng ISO trong khi khẩu độ và thời gian giữ nguyên, số photon đến cảm biến không tăng.

Đó là lý do chúng ta cần phân biệt độ sáng hình ảnh và lượng ánh sáng thực thu nhận.

15. Vì sao ảnh đúng sáng vẫn có thể bị nhòe hoặc nhiễu?

Hãy quay lại ví dụ người chạy bộ.

Giả sử một ảnh được chụp ở f/4, 1/30 giây và ISO 100.

Ảnh có thể có độ sáng phù hợp, nhưng người chạy bị nhòe.

Nếu chuyển sang 1/500 giây và tăng ISO để bù, ảnh có thể giữ chuyển động tốt hơn, nhưng nhiễu dễ thấy hơn do lượng ánh sáng thực tế thu nhận đã giảm.

Cả hai ảnh đều có thể đúng sáng theo cách hiển thị.

Nhưng chúng có những đánh đổi khác nhau.

Tương tự, một tấm chân dung f/1.4 có thể đủ sáng nhưng mắt người được chụp không rõ vì độ sâu trường ảnh quá nông hoặc lấy nét chưa chính xác.

Đó là lý do không nên xem một chỉ báo đo sáng ở mức 0 EV là bảo đảm rằng bức ảnh đã đúng mọi yêu cầu.

Độ phơi sáng chỉ là một phần của kết quả cuối cùng.

16. Ba sai lầm dễ gặp khi học tam giác phơi sáng

Sai lầm 1: Muốn ảnh sáng hơn thì cứ tăng ISO

Tăng ISO có thể làm ảnh đầu ra sáng hơn, nhưng không tạo thêm ánh sáng.

Nếu có thể tăng lượng ánh sáng thu nhận bằng cách mở khẩu độ, kéo dài thời gian phơi sáng mà không gây nhòe hoặc bổ sung ánh sáng, chúng ta có thể cải thiện chất lượng tín hiệu.

Sai lầm 2: Cứ đúng độ sáng là đã đúng thông số

Một bức ảnh có thể đủ sáng nhưng vẫn bị sai nét, rung máy hoặc có độ sâu trường ảnh không phù hợp.

Thông số cần phục vụ chủ thể và cách thể hiện, không chỉ phục vụ thước đo sáng.

Sai lầm 3: Chế độ M luôn tốt hơn chế độ tự động

Không. Các chế độ ưu tiên khẩu độ, ưu tiên tốc độ và Auto ISO được thiết kế để hỗ trợ người chụp kiểm soát những yếu tố quan trọng trong khi máy xử lý phần còn lại.

Biết khi nào sử dụng chế độ nào mới là kỹ năng đáng học.

17. Bài thực hành: Một cảnh, năm cách thiết lập

Đây là bài tập giúp kết nối cả ba thông số vừa học.

Hãy chọn một cảnh tương đối ổn định, chẳng hạn một chiếc ly trên bàn cạnh cửa sổ. Đặt phía sau vài vật thể ở khoảng cách khác nhau.

Sử dụng máy ảnh có chế độ M, đặt máy cố định và tắt Auto ISO.

Chọn mức phơi sáng ban đầu phù hợp với ánh sáng thực tế. Giả sử máy cho kết quả phù hợp ở f/4, 1/125 giây, ISO 400.

Sau đó, thử các tổ hợp:

Ảnh Khẩu độ Thời gian ISO
A f/4 1/125 400
B f/2.8 1/250 400
C f/8 1/30 400
D f/4 1/500 1600
E f/4 1/60 200

Các tổ hợp được thiết kế để tạo độ sáng đầu ra gần tương đương trong điều kiện lý tưởng. Sự làm tròn của các nấc tốc độ và giới hạn thiết bị có thể tạo ra chênh lệch nhỏ.

Nếu ống kính không hỗ trợ f/2.8, hãy chọn một giá trị phù hợp khác rồi tính lại số stop.

Sau khi chụp, đặt năm ảnh cạnh nhau.

Đừng chỉ hỏi ảnh nào sáng nhất.

Hãy xem độ mờ hậu cảnh, độ sắc nét, tốc độ màn trập, lượng nhiễu và các chi tiết bị mất.

Nếu muốn đánh giá nhiễu công bằng, nên xem ở cùng kích thước đầu ra và sử dụng quy trình xử lý ảnh nhất quán.

Thử thêm một chủ thể chuyển động

Sau bài tập với chiếc ly, hãy thử chụp một người đi bộ hoặc chạy nhẹ ở nơi an toàn.

Lần này, giữ khẩu độ tương đối ổn định và thay đổi thời gian phơi sáng cùng ISO để giữ độ sáng gần tương đương.

So sánh xem ở tốc độ nào chuyển động bắt đầu trở nên nhòe rõ rệt.

Khi đó, bạn sẽ thấy lý do chúng ta phải lựa chọn thông số dựa trên nội dung bức ảnh, không chỉ dựa vào độ sáng.

Bảng năm ảnh minh họa các tổ hợp f/4 1/125 ISO400, f/2.8 1/250 ISO400, f/8 1/30 ISO400, f/4 1/500 ISO1600 và f/4 1/60 ISO200
Hình 4: Bài thực hành năm tổ hợp thông số có độ sáng đầu ra gần tương đương nhưng những đánh đổi khác nhau. Nên sử dụng ảnh thực nghiệm với EXIF thật; hình dựng chỉ dùng để minh họa cách thực hiện.

18. Bảng ghi nhớ nhanh khi ra ngoài chụp ảnh

Muốn đạt điều gì? Nên ưu tiên Cần kiểm tra
Hậu cảnh mờ Khẩu độ, tiêu cự và khoảng cách Độ chính xác lấy nét
Nhiều vùng trong ảnh rõ Độ sâu trường ảnh Nhiễu xạ và rung máy
Người chạy rõ nét Thời gian phơi sáng ngắn ISO và khả năng lấy nét
Tạo vệt chuyển động Thời gian phơi sáng dài Ổn định máy và độ sáng
Giữ chi tiết khi thiếu sáng Thu nhận đủ ánh sáng Chuyển động, nhiễu và vùng cháy sáng
Ánh sáng thay đổi liên tục Chế độ ưu tiên hoặc Auto ISO Giới hạn thiết lập của máy

Nếu cần nhớ một quy trình ngắn, hãy thử:

Chọn chủ thể → Chọn cách thể hiện → Ưu tiên thông số → Kiểm tra độ sáng → Xem lại ảnh.

Không phải một công thức thần kỳ, nhưng đủ để bắt đầu chụp có chủ đích hơn.

19. Khi hiểu phơi sáng, chúng ta có thêm lựa chọn

Tôi từng có gần ba năm sinh hoạt cùng cộng đồng Yêu Nhiếp Ảnh, trực tiếp lập trình diễn đàn yeunhiepanh.net và cùng đội ngũ admin vận hành nhóm.

Vì có nền tảng lập trình, tôi thường thích tìm hiểu những nguyên lý phía sau các công cụ mình sử dụng.

Nhưng càng học về nhiếp ảnh, tôi càng thấy không nên biến mỗi bức ảnh thành một bài toán chỉ có một đáp án.

Một người đang chạy có thể được chụp rất rõ ở 1/1000 giây. Cũng người ấy, người chụp có thể chủ động dùng 1/30 giây để tạo cảm giác chuyển động.

Một ly cà phê có thể nổi bật trên nền mờ ở f/1.8. Nhưng nếu muốn kể câu chuyện về cả quán cà phê, f/8 đôi khi lại phù hợp hơn.

Hai cách đều có giá trị khi chúng phục vụ đúng điều muốn thể hiện.

Tam giác phơi sáng không phải một cuộc thi xem ai nhớ được nhiều thông số hơn.

Nó chỉ là một cách để chúng ta hiểu những lựa chọn của mình.

Đủ sáng là tốt. Nhưng biết vì sao mình chọn cách chụp ấy còn tốt hơn.

20. Bài tiếp theo: Đo sáng máy ảnh là gì và vì sao máy đo sáng sai?

Ở bài này, chúng ta đã biết cách phối hợp khẩu độ, thời gian phơi sáng và ISO.

Nhưng làm thế nào máy ảnh biết một cảnh nên sáng đến mức nào?

Tại sao chụp tuyết trắng máy lại có thể cho ảnh xám? Vì sao chụp người đứng trước cửa sổ thường bị tối mặt? Và các chế độ đo sáng Matrix, Evaluative, Center-weighted, Spot thực sự khác nhau ở đâu?

Trong bài tiếp theo, chúng ta sẽ tìm hiểu hệ thống đo sáng, cách sử dụng bù trừ phơi sáng và đọc histogram để kiểm soát kết quả.

Còn hôm nay, nếu có máy ảnh bên cạnh, hãy thử một việc nhỏ.

Chụp cùng một cảnh bằng hai tổ hợp thông số cho độ sáng gần tương đương.

Đặt hai ảnh cạnh nhau.

Nhìn sự khác biệt, rồi tự hỏi mình thích cách thể hiện nào hơn.

Nguồn tham khảo

Cảm ơn bạn đã đọc hết bài viết!

Nha thân tặng bộ source code blog này cho những ai quan tâm.
☕

Mời tác giả tách cà phê / Tiếp sức cho Blog

Nếu nội dung này hữu ích với bạn, hãy ủng hộ một khoản nhỏ để tiếp thêm động lực cho tác giả duy trì và chia sẻ nhiều kiến thức chất lượng hơn!

Giới thiệu

Tìm kiếm Google

Tài trợ

Liên kết

Mạng thư viện
Quà tặng con gái và con trai
Dotgrid Planner 2023
Mua hàng tại amazone
Bàn phím cơ