Tốc độ màn trập là gì? Cách chụp đứng chuyển động và tạo vệt sáng

    17/11/2026    3    4.87/5 trong 18 lượt 
Vì sao 1/1000 giây có thể giữ nét một người đang chạy, còn 1/15 giây tạo ra những vệt chuyển động? Cùng Mãnh Tử Nha tìm hiểu tốc độ màn trập, cách chụp thể thao, lia máy theo chủ thể và phơi sáng dài để tạo vệt đèn xe hay dòng nước mềm mại, kèm hướng dẫn thực hành dễ áp dụng.

Xem nhanh:

Một người đang chạy trên đường. Tay đánh nhịp, chân vừa rời khỏi mặt đất, những giọt mồ hôi bắt sáng dưới nắng sớm.

Nếu chụp đúng lúc, chúng ta có thể giữ lại một khoảnh khắc mà mắt thường khó quan sát rõ từng chi tiết.

Nhưng cũng người ấy, cũng con đường ấy, nếu thay đổi thiết lập máy ảnh, hình ảnh có thể trở thành những vệt chuyển động. Cảm giác tốc độ hiện lên rõ hơn, dù đôi chân không còn sắc nét như trước.

Hai cách chụp. Hai kết quả khác nhau.

Điều thú vị là chúng ta có thể tạo ra sự khác biệt ấy bằng cách thay đổi một thông số: tốc độ màn trập.

Tôi có một sở thích khá gần với chủ đề này: chạy bộ. Từng tham gia nhiều giải chạy đường dài và chạy địa hình, tôi thấy việc ghi lại chuyển động là một đề tài đáng tìm hiểu trong nhiếp ảnh.

Một bức ảnh giữ nét khoảnh khắc vận động viên tiếp đất có thể giúp người xem thấy rõ động tác. Trong khi đó, một bức ảnh được lia máy theo người chạy lại có thể diễn tả nhịp độ của cuộc đua.

Không có cách nào mặc nhiên đẹp hơn.

Điều quan trọng là hiểu thông số đang sử dụng sẽ ảnh hưởng đến hình ảnh như thế nào.

1. Tốc độ màn trập là gì?

Tốc độ màn trập (shutter speed) là cách gọi thông dụng của khoảng thời gian máy ảnh ghi nhận ánh sáng trong một lần phơi sáng.

Ở nhiều máy ảnh có màn trập cơ học, hệ thống màn trập điều khiển khoảng thời gian ánh sáng được phép ghi lên phim hoặc cảm biến.

Với màn trập điện tử, việc bắt đầu và kết thúc ghi nhận ánh sáng có thể được điều khiển bằng các cơ chế điện tử của cảm biến.

Vì vậy, khi nói tốc độ màn trập, chúng ta chủ yếu đang quan tâm đến thời gian phơi sáng.

Thông số này thường được đo bằng giây hoặc phần nhỏ của giây.

Ví dụ:

  • 1/1000 giây: một phần nghìn giây.
  • 1/500 giây: một phần năm trăm giây.
  • 1/125 giây: một phần một trăm hai mươi lăm giây.
  • 1/30 giây: một phần ba mươi giây.
  • 1 giây: cảm biến ghi nhận ánh sáng trong một giây.
  • 10 giây: thời gian phơi sáng kéo dài mười giây.

Số 1/1000 biểu thị khoảng thời gian ngắn hơn 1/125. Vì thế, 1/1000 giây được gọi là tốc độ màn trập nhanh hơn.

Nếu máy ảnh hiển thị 1000 hoặc 125 thay cho 1/1000 và 1/125, đó thường là cách giao diện rút gọn ký hiệu. Cần xem hướng dẫn thiết bị để phân biệt với những giá trị tính bằng giây.

2. Tốc độ màn trập ảnh hưởng đến lượng ánh sáng như thế nào?

Hãy tưởng tượng cảm biến đang ghi nhận một cảnh có độ sáng ổn định.

Nếu giữ nguyên khẩu độ, ISO và những điều kiện khác, thời gian phơi sáng càng dài thì lượng ánh sáng cảm biến nhận được càng lớn, miễn là các phần tử ghi nhận chưa đạt giới hạn bão hòa.

Ví dụ, chuyển từ 1/500 giây sang 1/250 giây khiến thời gian phơi sáng tăng gấp đôi.

Trong điều kiện lý tưởng, lượng ánh sáng thu nhận cũng tăng gấp đôi.

Ngược lại, chuyển từ 1/250 giây sang 1/500 giây làm thời gian ghi nhận ánh sáng giảm một nửa.

Đây là nguyên lý đơn giản nhưng rất quan trọng khi học phơi sáng.

Stop trong tốc độ màn trập

Một stop chênh lệch về thời gian phơi sáng tương ứng với việc tăng gấp đôi hoặc giảm một nửa thời gian ấy.

Dãy thường gặp là:

1/1000 → 1/500 → 1/250 → 1/125 → 1/60 → 1/30 → 1/15 → 1/8 → 1/4 → 1/2 → 1 giây.

Các giá trị được làm tròn theo cách hiển thị phổ biến trên máy ảnh.

Ví dụ, nếu chụp ở f/4, ISO 400 và 1/250 giây, sau đó thay tốc độ thành 1/125 giây trong cùng điều kiện ánh sáng, ảnh sẽ nhận được khoảng gấp đôi lượng ánh sáng.

Muốn giữ mức phơi sáng gần tương đương, bạn có thể khép khẩu độ một stop, chẳng hạn từ f/4 xuống f/5.6, nếu ống kính hỗ trợ và những điều kiện khác được giữ nguyên.

Nhưng tốc độ màn trập không chỉ quyết định lượng ánh sáng.

Nó còn quyết định cách chuyển động xuất hiện trong bức ảnh.

3. Vì sao tốc độ màn trập nhanh có thể làm đứng chuyển động?

Hãy thử quan sát một người chạy ngang qua máy ảnh.

Trong một giây, vị trí của người ấy thay đổi liên tục.

Nếu máy ghi hình trong khoảng thời gian rất ngắn, chẳng hạn 1/1000 giây, chủ thể chỉ dịch chuyển một khoảng nhỏ trong quá trình phơi sáng.

Nhờ vậy, hình ảnh có thể trông sắc nét như thể người chạy đang đứng yên trong khoảnh khắc đó.

Người ta thường gọi kỹ thuật này là freezing motion, hay chụp đứng chuyển động.

Nhưng không phải cứ chọn 1/1000 giây là mọi chuyển động sẽ được giữ nét hoàn toàn.

Kết quả còn phụ thuộc vào tốc độ của chủ thể, hướng chuyển động, khoảng cách chụp, tiêu cự và kích thước hiển thị ảnh.

Chủ thể chạy ngang và chạy về phía máy có khác nhau không?

Có.

Khi chủ thể chạy ngang qua khung hình, vị trí của hình ảnh trên cảm biến thường thay đổi rõ rệt trong thời gian phơi sáng.

Khi chủ thể chạy về phía máy, hình ảnh thay đổi theo một cách khác. Kích thước biểu kiến và vị trí của các bộ phận thay đổi, nhưng chuyển động ngang trên cảm biến có thể nhỏ hơn.

Vì vậy, cùng một người chạy với cùng tốc độ thực tế, thời gian phơi sáng cần thiết để đạt độ nét mong muốn có thể khác nhau theo hướng chuyển động.

Đặc biệt, chân và tay có thể chuyển động nhanh hơn những phần khác của cơ thể trong một số pha chạy.

Muốn giữ rõ bàn chân hoặc giọt nước văng lên, bạn có thể cần tốc độ nhanh hơn mức đủ để giữ rõ thân người.

So sánh người đang chạy chụp ở tốc độ màn trập 1/1000 giây và 1/30 giây, một ảnh giữ nét chuyển động và một ảnh nhòe
Hình 1: So sánh ảnh người chạy ở tốc độ màn trập nhanh và chậm. Cần giữ điều kiện chụp và bố cục tương đương, đồng thời ghi rõ thông số thực tế.

4. Chụp chạy bộ và thể thao nên sử dụng tốc độ bao nhiêu?

Không có một tốc độ chính xác dành cho mọi môn thể thao.

Với người đang chạy bộ, 1/500 giây có thể là điểm khởi đầu hợp lý trong nhiều điều kiện. Khi muốn giữ rõ hơn các động tác tay, chân hoặc những giọt nước nhỏ, bạn có thể thử 1/1000 giây hoặc nhanh hơn.

Nhưng nếu người chạy ở khá xa, di chuyển không quá nhanh qua khung hình và bạn chỉ cần độ nét phù hợp với ảnh đăng mạng xã hội, thời gian phơi sáng dài hơn vẫn có thể đáp ứng.

Ngược lại, khi chụp gần bằng ống kính tele hoặc muốn in ảnh lớn, có thể cần tốc độ nhanh hơn.

Gợi ý tốc độ để bắt đầu thử nghiệm

Chủ thể Tốc độ có thể thử Điều cần chú ý
Người đứng, ít chuyển động 1/125 – 1/250 giây Rung máy và chuyển động nhỏ
Người đi bộ 1/250 – 1/500 giây Hướng di chuyển
Người chạy bộ 1/500 – 1/1000 giây Tay, chân và khoảng cách chụp
Bóng đá, thể thao nhanh 1/1000 – 1/2000 giây Khoảnh khắc và ánh sáng
Chim đang bay 1/1600 – 1/3200 giây Tốc độ cánh và quỹ đạo
Nước bắn hoặc chuyển động rất nhanh 1/2000 giây hoặc nhanh hơn Khoảng cách và mức độ đứng hình mong muốn

Đây chỉ là các khoảng khởi đầu để thực hành, không phải tiêu chuẩn kỹ thuật bắt buộc.

Ví dụ, ảnh bóng đá được chụp ở 1/800 giây vẫn có thể rất đẹp. Trong khi đó, 1/2000 giây cũng chưa chắc đủ để giữ sắc nét hoàn toàn một vật thể chuyển động cực nhanh ở khoảng cách gần.

Đừng quên rằng tốc độ màn trập nhanh làm giảm thời gian thu nhận ánh sáng.

Nếu chụp thể thao trong nhà, người chụp có thể cần mở khẩu độ, tăng ISO hoặc tận dụng nguồn sáng tốt hơn để giữ độ phơi sáng phù hợp.

5. Tốc độ màn trập chậm tạo ra điều gì?

Trong thời gian phơi sáng dài, máy ảnh có thể ghi nhận ánh sáng từ nhiều vị trí liên tiếp của cùng một chủ thể chuyển động.

Kết quả là hình ảnh chuyển động có thể kéo dài thành vệt hoặc trở nên mờ.

Hiện tượng ấy được gọi là motion blur.

Nhưng ảnh nhòe không phải lúc nào cũng là ảnh hỏng.

Nếu chủ động sử dụng thời gian phơi sáng để diễn tả chuyển động, người chụp có thể tạo ra những hiệu ứng rất thú vị.

Ví dụ:

  • Dòng nước chảy có thể trở nên mềm mại.
  • Đèn xe di chuyển trong đêm tạo thành những vệt sáng.
  • Người đi lại có thể trở thành những hình bóng mờ trong không gian.
  • Chuyển động của sóng biển được ghi lại thành những vùng nước mượt hoặc vệt sóng.

Tuy nhiên, độ nhòe thực tế còn phụ thuộc vào tốc độ, hướng di chuyển và kích thước của chủ thể trong khung hình.

Một tốc độ 1/15 giây có thể tạo nhòe rõ khi chụp người đi gần máy, nhưng có thể không đủ để tạo vệt dài với một vật thể ở rất xa.

6. Panning là gì? Cách lia máy theo người đang chạy

Panning, hay lia máy theo chủ thể, là kỹ thuật di chuyển hướng máy theo chuyển động của chủ thể trong lúc chụp.

Thay vì giữ máy cố định, người chụp cố gắng di chuyển khung hình đồng bộ với người chạy, xe đạp hoặc phương tiện đang di chuyển.

Khi thực hiện tốt, chủ thể có thể tương đối sắc nét trong khi hậu cảnh kéo thành những vệt chuyển động.

Hiệu ứng này giúp người xem cảm nhận tốc độ ngay cả trong một bức ảnh tĩnh.

Thử chụp panning với người chạy bộ

  1. Chọn vị trí đứng an toàn bên ngoài đường chạy và không cản trở vận động viên.
  2. Chọn một người chạy di chuyển ngang qua khung hình.
  3. Thiết lập chế độ ưu tiên tốc độ màn trập S hoặc Tv.
  4. Bắt đầu thử ở khoảng 1/60 giây, sau đó điều chỉnh xuống 1/30 hoặc 1/15 giây tùy kết quả.
  5. Sử dụng lấy nét liên tục AF-C hoặc AI Servo nếu thiết bị hỗ trợ và phù hợp.
  6. Đưa máy theo chuyển động của người chạy trước khi bấm nút.
  7. Tiếp tục lia máy mượt mà sau khi chụp, thay vì dừng đột ngột.

Hãy xem lại ảnh và điều chỉnh.

Nếu toàn bộ chủ thể bị nhòe quá nhiều, thử tốc độ nhanh hơn hoặc cải thiện cách lia máy.

Nếu hậu cảnh chưa có đủ cảm giác chuyển động, thử tốc độ chậm hơn trong giới hạn có thể giữ chủ thể tương đối rõ.

Không phải lần nào cũng thành công. Panning là kỹ thuật cần luyện tập nhiều vì tốc độ chủ thể và cách di chuyển máy hiếm khi hoàn toàn đồng bộ.

Minh họa kỹ thuật panning chụp người đi xe đạp hoặc chạy bộ với chủ thể tương đối rõ nét và hậu cảnh kéo thành vệt ngang
Hình 2: Kỹ thuật panning giúp thể hiện chuyển động bằng cách lia máy theo chủ thể. Ảnh nên sử dụng kết quả chụp thật, kèm tốc độ màn trập và tiêu cự.

7. Chụp vệt đèn xe ban đêm như thế nào?

Những bức ảnh có vệt đèn đỏ và trắng kéo dài trên đường phố thường được tạo bằng kỹ thuật phơi sáng dài.

Trong quá trình phơi sáng, đèn xe liên tục thay đổi vị trí, để lại những đường sáng trên ảnh.

Nếu máy ảnh được giữ cố định, các tòa nhà và cảnh vật đứng yên vẫn có thể tương đối sắc nét, trong khi đèn xe tạo thành vệt.

Đây là một bài tập phù hợp để học về thời gian phơi sáng.

Thiết bị nên chuẩn bị

  • Máy ảnh có chế độ M, S hoặc Tv và hỗ trợ phơi sáng dài.
  • Chân máy hoặc vị trí đặt máy ổn định.
  • Điều khiển từ xa hoặc chức năng hẹn giờ nếu có.
  • Một vị trí quan sát an toàn, không đứng dưới lòng đường hoặc cản trở giao thông.

Thông số khởi đầu

Bạn có thể thử:

  • Thời gian phơi sáng: 5 giây.
  • Khẩu độ: f/8.
  • ISO: 100 hoặc mức ISO cơ sở phù hợp của máy.
  • Lấy nét: vào khu vực đường phố hoặc công trình có độ tương phản rõ.

Đây chỉ là thông số để bắt đầu. Độ sáng của đèn đường, tòa nhà và lưu lượng xe có thể khiến bạn phải thay đổi đáng kể.

Nếu ảnh quá sáng, hãy giảm thời gian phơi sáng, khép khẩu độ hoặc điều chỉnh thiết lập thích hợp.

Nếu vệt đèn quá ngắn, có thể thử thời gian dài hơn, nhưng cần kiểm tra độ sáng tổng thể.

Không nên nhìn mỗi vệt đèn rồi quên mất bầu trời, nhà cửa hoặc các vùng sáng khác đã bị mất chi tiết.

Vì sao có xe xuất hiện rõ, có xe gần như biến mất?

Khi xe di chuyển trong quá trình phơi sáng, ánh sáng phản xạ từ thân xe có thể không tích lũy đủ lâu tại một vị trí để tạo thành hình ảnh rõ ràng.

Trong khi đó, đèn pha và đèn hậu thường có độ sáng cao nên có thể để lại những vệt nổi bật hơn.

Hiệu ứng này phụ thuộc vào thời gian phơi sáng, độ sáng của xe, ánh sáng môi trường và tốc độ di chuyển.

Nó cũng gợi nhớ đến những khó khăn của nhiếp ảnh thời kỳ đầu khi thời gian phơi sáng còn rất dài.

8. Chụp thác nước mềm mại có cần tốc độ chậm không?

Nếu muốn giữ rõ những giọt nước đang bắn lên, người chụp thường sử dụng tốc độ nhanh.

Nhưng nếu muốn dòng nước trông mềm mại, tốc độ chậm có thể tạo ra hiệu ứng khác.

Chẳng hạn, 1/2 giây, 1 giây hoặc nhiều giây có thể khiến chuyển động của nước hòa thành những dải mềm, tùy lưu tốc và khoảng cách.

Tuy nhiên, không phải mọi dòng nước đều cần phơi sáng thật dài.

Đôi khi 1/10 giây đủ để giữ cảm giác chuyển động nhưng vẫn thấy được cấu trúc dòng chảy.

Ngược lại, phơi sáng quá dài có thể khiến những chi tiết chuyển động của nước hòa lẫn nhiều hơn mức mong muốn.

Cách tốt nhất là thử nhiều tốc độ rồi chọn kết quả phù hợp.

Chụp phơi sáng dài ban ngày cần lưu ý gì?

Ngoài trời ban ngày, nếu mở màn trập trong nhiều giây, lượng ánh sáng đi vào máy có thể quá lớn khiến ảnh bị cháy sáng.

Đây là lúc kính lọc ND (Neutral Density) có thể hữu ích.

Kính lọc ND làm giảm lượng ánh sáng truyền qua ống kính, cho phép kéo dài thời gian phơi sáng trong điều kiện sáng mạnh mà không cần luôn khép khẩu độ đến mức rất nhỏ.

Ví dụ, ND 6 stop lý tưởng làm giảm lượng ánh sáng đi qua khoảng 64 lần.

Nếu một mức phơi sáng phù hợp trước đó cần 1/60 giây, sử dụng ND 6 stop có thể cho phép kéo dài thời gian lên khoảng một giây với những điều kiện khác được giữ nguyên.

Nhưng kết quả thực tế còn phụ thuộc độ chính xác của kính lọc, nguồn sáng và cách đo sáng.

9. Phơi sáng dài có làm ảnh sáng hơn không?

Nếu giữ nguyên khẩu độ, ISO và ánh sáng cảnh, kéo dài thời gian phơi sáng sẽ tăng lượng ánh sáng thu nhận cho đến các giới hạn ghi nhận.

Nhưng khi chụp phơi sáng dài một cách có chủ đích, người chụp thường điều chỉnh các thông số khác để giữ độ sáng ảnh phù hợp.

Ví dụ, khi chuyển từ 1/125 giây sang 1 giây, thời gian phơi sáng tăng khoảng 125 lần.

Nếu không thay đổi các yếu tố khác, hình ảnh có thể quá sáng trong cùng điều kiện chiếu sáng.

Người chụp có thể cần giảm lượng ánh sáng đi vào bằng kính lọc ND hoặc khép khẩu độ, tùy tình huống.

Vì vậy, mục tiêu của phơi sáng dài không nhất thiết là tạo ảnh sáng hơn.

Đôi khi mục tiêu chính là ghi nhận chuyển động trong một khoảng thời gian dài hơn.

So sánh hai kỹ thuật phơi sáng dài gồm vệt đèn xe trên đường phố về đêm và dòng nước chảy mềm mại
Hình 3: Hai ứng dụng của thời gian phơi sáng dài: tạo vệt đèn xe và làm mềm chuyển động của nước. Nên sử dụng ảnh thật với thông số ghi nhận từ máy ảnh.

10. Rung máy và nhòe chuyển động khác nhau ở đâu?

Khi một bức ảnh không sắc nét, người mới thường nói đơn giản rằng ảnh bị rung.

Nhưng có ít nhất ba nguyên nhân cần phân biệt.

Sai nét

Máy ảnh lấy nét vào khoảng cách không đúng với chủ thể mong muốn.

Ví dụ, máy lấy nét vào hàng cây phía sau thay vì khuôn mặt người chạy.

Rung máy

Máy ảnh di chuyển trong thời gian phơi sáng, khiến hình ảnh của cảnh vật bị xê dịch trên cảm biến.

Ngay cả khi chủ thể đứng yên, ảnh vẫn có thể bị nhòe do rung máy.

Nhòe do chuyển động của chủ thể

Chủ thể thay đổi vị trí trong thời gian phơi sáng, khiến hình ảnh của nó bị kéo dài hoặc mất độ sắc nét.

Ví dụ, máy được đặt chắc chắn trên chân máy nhưng người đang chạy vẫn bị nhòe nếu tốc độ màn trập quá chậm.

Những nguyên nhân này cần cách xử lý khác nhau.

Chống rung có thể giúp giảm ảnh hưởng của rung máy, nhưng không làm cho vận động viên đang chạy ngừng chuyển động.

11. Quy tắc 1/tiêu cự khi cầm máy là gì?

Trong nhiếp ảnh cầm tay có một quy tắc kinh nghiệm thường gặp: khi chụp chủ thể đứng yên bằng máy full-frame, thời gian phơi sáng nên không dài hơn khoảng nghịch đảo tiêu cự để hạn chế rung máy.

Ví dụ:

  • Ống kính 35mm: có thể bắt đầu thử khoảng 1/40 giây.
  • Ống kính 50mm: khoảng 1/50 hoặc 1/60 giây.
  • Ống kính 200mm: khoảng 1/200 hoặc 1/250 giây.

Với cảm biến crop, người ta thường sử dụng tiêu cự tương đương để có mốc khởi đầu tương ứng.

Nhưng đây chỉ là quy tắc kinh nghiệm.

Nó không bảo đảm ảnh luôn sắc nét, đặc biệt với cảm biến độ phân giải cao hoặc khi xem ảnh ở mức phóng đại lớn.

Hệ thống chống rung trong thân máy hoặc ống kính có thể giúp chụp ở thời gian dài hơn trong một số điều kiện.

Tay người chụp, tư thế cầm máy, tiêu cự và mức độ sắc nét mong muốn cũng có ảnh hưởng.

Vì vậy, hãy sử dụng quy tắc này như điểm khởi đầu rồi kiểm tra kết quả thực tế.

12. Chống rung có thay thế được tốc độ màn trập nhanh không?

Không hoàn toàn.

Hệ thống chống rung được thiết kế để giảm tác động của những chuyển động ngoài ý muốn của máy ảnh.

Nó có thể giúp người chụp cầm tay ở tốc độ chậm hơn khi chụp cảnh vật ít chuyển động.

Nhưng nếu chủ thể đang chạy, nhảy hoặc chuyển động nhanh, hệ thống chống rung không thể xóa bỏ hoàn toàn sự thay đổi vị trí của chủ thể trong thời gian phơi sáng.

Ví dụ, bạn có thể chụp một tòa nhà tương đối sắc nét ở 1/15 giây bằng máy có chống rung hiệu quả.

Nhưng nếu một người đi ngang qua khung hình, người ấy vẫn có thể bị nhòe.

Đó là lý do khi chụp thể thao, tốc độ màn trập phù hợp với chuyển động của chủ thể vẫn rất quan trọng.

13. Màn trập cơ học và màn trập điện tử khác nhau thế nào?

Ở nhiều máy ảnh, người dùng có thể lựa chọn giữa màn trập cơ học và màn trập điện tử.

Màn trập cơ học sử dụng những bộ phận vật lý chuyển động để điều khiển quá trình phơi sáng.

Màn trập điện tử sử dụng cơ chế điều khiển và đọc tín hiệu trên cảm biến.

Màn trập điện tử có thể hỗ trợ chụp yên lặng, giảm chuyển động cơ học và trên một số thiết kế cho phép thời gian phơi sáng rất ngắn.

Nhưng nó cũng có những giới hạn.

Rolling shutter

Nhiều cảm biến điện tử không đọc toàn bộ các hàng dữ liệu tại cùng một thời điểm.

Thay vào đó, quá trình đọc dữ liệu diễn ra tuần tự theo các vùng hoặc hàng cảm biến.

Nếu một vật thể di chuyển rất nhanh trong lúc cảm biến được đọc, các phần của hình ảnh có thể tương ứng với những thời điểm hơi khác nhau.

Kết quả có thể là hình dạng bị nghiêng, méo hoặc biến dạng.

Hiện tượng này được gọi là rolling shutter distortion.

Nó không đồng nghĩa với nhòe chuyển động thông thường. Một ảnh có thể được phơi sáng trong thời gian rất ngắn tại từng hàng nhưng vẫn có méo hình nếu thời gian đọc toàn bộ cảm biến đủ dài so với chuyển động.

Vì sao ảnh chụp dưới đèn LED có những sọc sáng tối?

Một số nguồn sáng nhân tạo thay đổi cường độ theo thời gian, dù mắt người có thể khó nhận ra.

Khi kết hợp với cơ chế đọc cảm biến hoặc màn trập không phù hợp, sự thay đổi ấy có thể xuất hiện thành các dải sáng tối trong ảnh.

Đây là một dạng banding liên quan đến nguồn sáng và quá trình ghi nhận.

Nếu gặp hiện tượng này, hãy thử tính năng chống nhấp nháy của máy, thay đổi tốc độ màn trập hoặc lựa chọn chế độ màn trập phù hợp.

Không có một tốc độ duy nhất xử lý mọi loại đèn LED, vì tần số và cách điều khiển ánh sáng của chúng có thể khác nhau.

Một số máy có tính năng điều chỉnh thời gian phơi sáng rất nhỏ để hạn chế ảnh hưởng của nguồn sáng nhấp nháy.

14. Tại sao tốc độ màn trập 1/8000 giây không đồng nghĩa đèn flash nào cũng đồng bộ được?

Đây là kiến thức nâng cao nhưng đáng biết.

Ở nhiều máy ảnh dùng màn trập cơ học dạng màn trập mặt phẳng tiêu cự, khi chọn thời gian phơi sáng rất ngắn, hai màn trập có thể tạo thành một khe sáng di chuyển qua cảm biến.

Từng vùng của cảm biến nhận ánh sáng trong khoảng thời gian ngắn, nhưng không nhất thiết toàn bộ cảm biến được phơi sáng đồng thời.

Vì vậy, khi sử dụng đèn flash thông thường, máy ảnh có giới hạn tốc độ đồng bộ flash, thường gọi là flash sync speed.

Giá trị này phụ thuộc từng máy ảnh và hệ thống đèn, không phải luôn là 1/200 hoặc 1/250 giây.

Một số hệ thống hỗ trợ High-Speed Sync để sử dụng đèn flash ở tốc độ cao hơn, nhưng có những đánh đổi về hiệu quả công suất và cách phát sáng.

Đây cũng là lý do không nên coi thời gian phơi sáng rất ngắn là câu trả lời cho mọi tình huống chụp ảnh.

15. Chế độ S, Tv, M và Bulb dùng khi nào?

Chế độ S hoặc Tv

Đây là chế độ ưu tiên tốc độ màn trập.

Người chụp chọn thời gian phơi sáng, còn máy thường tự điều chỉnh khẩu độ theo khả năng thiết bị và chế độ đo sáng. ISO cũng có thể được tự động điều chỉnh nếu bật Auto ISO.

Chế độ này phù hợp khi bạn muốn ưu tiên kiểm soát chuyển động.

Chế độ M

Ở chế độ thủ công, người chụp có thể tự lựa chọn khẩu độ và thời gian phơi sáng. ISO có thể để tự động hoặc thủ công tùy nhu cầu.

Chế độ M hữu ích khi muốn giữ mức phơi sáng và các thông số ổn định giữa nhiều lần chụp.

Bulb

Chế độ Bulb cho phép kéo dài thời gian phơi sáng theo cách điều khiển màn trập của máy, thường được sử dụng với điều khiển từ xa hoặc chức năng hẹn giờ phù hợp.

Chế độ này hữu ích khi cần phơi sáng lâu hơn mức thời gian thông thường mà thiết bị cho phép thiết lập trực tiếp.

Nhưng không phải mọi máy ảnh đều hỗ trợ Bulb theo cùng một cách.

Hãy xem hướng dẫn của thiết bị trước khi sử dụng.

16. Bài thực hành 1: Một người đi bộ, bốn tốc độ màn trập

Đây là bài tập phù hợp để hiểu sự khác biệt giữa tốc độ nhanh và chậm.

Chuẩn bị máy ảnh có thể chỉnh tốc độ, một người hỗ trợ di chuyển qua khung hình và vị trí chụp an toàn.

Cố gắng chọn nơi có ánh sáng ổn định, không ảnh hưởng đến người đi đường.

  1. Đặt máy ở một vị trí cố định.
  2. Chọn chế độ S, Tv hoặc M.
  3. Chụp ở 1/1000 giây.
  4. Thử tiếp 1/250 giây.
  5. Chụp ở 1/60 giây.
  6. Cuối cùng thử 1/15 giây nếu điều kiện cho phép.
  7. Giữ bố cục và hướng chuyển động tương đối giống nhau.
  8. Điều chỉnh các thông số còn lại để ảnh có độ sáng tương đối phù hợp.

Đặt bốn ảnh cạnh nhau và quan sát bàn chân, tay và đường nét của chủ thể.

Nhớ rằng người đi bộ không thể lặp lại chính xác cùng một chuyển động. Vì vậy, bài tập chỉ minh họa xu hướng ảnh hưởng của thời gian phơi sáng, không phải phép đo khoa học tuyệt đối.

17. Bài thực hành 2: Chụp vệt đèn xe trong 5 giây

Chọn một vị trí an toàn nhìn xuống đường phố, nơi có xe di chuyển và ánh sáng tương đối ổn định.

Đặt máy trên chân máy chắc chắn. Không đặt thiết bị tại vị trí có nguy cơ rơi xuống đường hoặc gây cản trở giao thông.

Thiết lập thử:

  • Chế độ M.
  • ISO 100.
  • Khẩu độ f/8.
  • Thời gian phơi sáng 5 giây.
  • Hẹn giờ 2 giây nếu không dùng điều khiển từ xa.

Chụp một lần rồi kiểm tra histogram và những vùng sáng trên ảnh.

Sau đó thử 2 giây, 10 giây và 15 giây nếu điều kiện cho phép.

Không cần cố đạt vệt sáng dài nhất.

Hãy chọn bức ảnh có sự cân bằng phù hợp giữa chuyển động của xe và những chi tiết đứng yên.

18. Bài thực hành 3: Lia máy theo người chạy

Nếu thích chạy bộ hoặc thường tham gia các giải chạy, đây là bài thực hành khá thú vị.

Chọn một vị trí mà người chạy di chuyển ngang qua máy ở khoảng cách an toàn.

Thử:

  • 1/125 giây để làm quen cách theo dõi chủ thể.
  • 1/60 giây để bắt đầu thấy rõ hiệu ứng nền chuyển động.
  • 1/30 giây để tăng mức nhòe của hậu cảnh.
  • 1/15 giây nếu đã quen với cách lia máy.

Không cần cố chụp thật nhiều ngay từ đầu.

Hãy quan sát xem khi nào tốc độ lia máy gần trùng với chuyển động của người chạy, rồi thử điều chỉnh tư thế và thời điểm bấm nút.

Bảng bốn ảnh thực hành chụp chuyển động ở 1/1000, 1/250, 1/60 và 1/15 giây
Hình 4: Bài thực hành so sánh bốn tốc độ màn trập. Nên sử dụng ảnh chụp thật từ cùng thiết bị và ghi thông số EXIF để người đọc tự đối chiếu.

19. Những hiểu nhầm phổ biến về tốc độ màn trập

1/1000 giây luôn chụp rõ mọi chuyển động?

Không. Độ nhòe còn phụ thuộc tốc độ, hướng chuyển động, khoảng cách và kích thước chủ thể trong ảnh.

Có chống rung thì không cần tốc độ màn trập nhanh?

Không. Chống rung chủ yếu giảm rung máy, không loại bỏ chuyển động thực tế của chủ thể.

Ảnh phơi sáng dài luôn phải sáng hơn?

Không. Người chụp có thể điều chỉnh khẩu độ, ISO hoặc dùng kính lọc ND để cân bằng độ phơi sáng.

Tốc độ màn trập càng nhanh thì ảnh càng đẹp?

Không. Đôi khi nhòe chuyển động là một phần của ý tưởng chụp ảnh.

Chụp đêm luôn phải dùng tốc độ chậm?

Không. Nếu chụp người đang di chuyển vào ban đêm, bạn vẫn có thể cần tốc độ tương đối nhanh, kết hợp với khẩu độ lớn, ISO phù hợp hoặc nguồn sáng bổ sung.

Màn trập điện tử luôn tốt hơn màn trập cơ học?

Không. Mỗi cơ chế có ưu điểm và giới hạn, đặc biệt khi chụp chuyển động nhanh hoặc dưới nguồn sáng nhấp nháy.

20. Chọn tốc độ màn trập là chọn cách thể hiện thời gian

Điều tôi thích ở nhiếp ảnh là cùng một cảnh vật, người chụp có thể đưa ra nhiều lựa chọn khác nhau.

Một người chạy trên đường có thể được ghi lại với đôi chân sắc nét giữa không trung.

Cũng người ấy, nếu lia máy ở tốc độ chậm hơn, chúng ta có thể thấy cảm giác chuyển động qua những vệt nền phía sau.

Một dòng nước có thể được chụp rõ từng giọt, hoặc trở thành một dải mềm mại khi phơi sáng dài.

Máy ảnh chỉ ghi lại ánh sáng trong khoảng thời gian chúng ta lựa chọn. Còn lựa chọn khoảng thời gian ấy phụ thuộc vào điều người chụp muốn kể.

Tôi từng có gần ba năm sinh hoạt cùng cộng đồng Yêu Nhiếp Ảnh, lập trình diễn đàn yeunhiepanh.net và cùng đội ngũ admin vận hành nhóm. Bên cạnh đó, sở thích chạy bộ khiến tôi quan tâm đến những khoảnh khắc chuyển động mà nhiếp ảnh có thể ghi lại.

Với tôi, học tốc độ màn trập không chỉ để nhớ rằng 1/1000 giây nhanh hơn 1/100 giây.

Điều có ích hơn là biết khi nào nên giữ một khoảnh khắc thật rõ, và khi nào có thể để chuyển động tự kể câu chuyện của nó.

Không có một con số phù hợp cho tất cả.

Chúng ta thử, xem ảnh, hiểu kết quả rồi điều chỉnh.

Đó là một phần thú vị của việc học chụp ảnh.

21. Bài tiếp theo: ISO là gì? Vì sao tăng ISO có thể làm ảnh nhiễu?

Sau khẩu độ và tốc độ màn trập, thông số tiếp theo cần tìm hiểu là ISO.

Khi chụp một người chạy trong điều kiện thiếu sáng, đôi khi chúng ta đã mở khẩu độ lớn nhưng vẫn cần tốc độ màn trập nhanh.

Lúc ấy, tăng ISO có thể giúp tạo hình ảnh với độ sáng đầu ra phù hợp hơn.

Nhưng ISO thực sự hoạt động như thế nào trên máy ảnh kỹ thuật số? Vì sao tăng ISO đôi khi đi kèm nhiễu? Có phải cứ giữ ISO 100 là tốt nhất?

Đó sẽ là nội dung của bài tiếp theo.

Còn hôm nay, hãy thử chụp một chủ thể đang di chuyển ở hai tốc độ khác nhau.

1/1000 giây và 1/30 giây.

Đặt hai bức ảnh cạnh nhau. Bạn sẽ thấy máy ảnh có thể kể hai câu chuyện khác nhau chỉ bằng việc thay đổi thời gian ghi nhận ánh sáng.

Nguồn tham khảo

Cảm ơn bạn đã đọc hết bài viết!

Nha thân tặng bộ source code blog này cho những ai quan tâm.
☕

Mời tác giả tách cà phê / Tiếp sức cho Blog

Nếu nội dung này hữu ích với bạn, hãy ủng hộ một khoản nhỏ để tiếp thêm động lực cho tác giả duy trì và chia sẻ nhiều kiến thức chất lượng hơn!

Giới thiệu

Tìm kiếm Google

Liên kết

Mạng thư viện
Quà tặng con gái và con trai
Dotgrid Planner 2023
Mua hàng tại amazone
Bàn phím cơ
Tốc độ màn trập là gì? Cách chụp đứng chuyển động và tạo vệt sáng | Mãnh Tử Nha